Әкеңнің өлгенін жасырсаң, көмгенін қайтесің?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — әкеңнің қайтыс болғанын жасыру мүмкін емес, өйткені жерлеу ісі бәрібір көрінеді. Астарлы мағынасы — шындықты қанша жасырсаң да, ол бір күні анық болады; сондықтан өтірік айтпай, ақиқатты дер кезінде мойындау керек. Мақал адамды шыншыл болуға, бос жасырынуға салынбауға үйретеді. Кейде қиын хабарды жасыру уақытша жеңіл көрінгенімен, кейін одан да үлкен ауырлық әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «әкенің өлімі» — ең ауыр шындықтың бірі, ал «көмгені» — жасыруға келмейтін айқын дәлел. Әке бейнесі отбасы, тірек, бедел сияқты ұғымдарды білдіреді. «Жасыру» мен «жерлеу» арасындағы қарсы қою арқылы мақал өтіріктің ұзаққа бармайтынын әсерлі көрсетеді. Яғни бір нәрсені бүркемелегенмен, оның ізі қалмайды деген ой берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды құпияны орынсыз жасыру, жауапкершіліктен қашу немесе шындықты бұрмалау жағдайларында қолданамыз. Мысалы, қызметкер қате жіберіп, оны басшыдан жасыра берсе, кейін құжаттан бәрібір белгілі болады. Сонда мақалдың мәні айқындалады: шындықты ерте айтқан дұрыс, өйткені жасырған сайын мәселе ушыға түседі.