Әкеңнің қадірін әке болғанда білерсің,
Жастықтың қадірін қартайғанда білерсің,
Жақсының қадірін жамандық көріп білерсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өмірдегі ең қымбат нәрселердің бағасын көбіне сол нәрседен айырылғанда не оны бастан кешкенде түсінетінін айтады. Әкеңнің қадірі — өзің әке болып, бала тәрбиесінің жауапкершілігін сезінгенде ашылады. Жастықтың қадірі — қартайып, күш-қуат кемігенде білінеді. Ал жақсы адамның, жақсылықтың бағасы — жамандықты көріп, қиындықты сезінгенде терең ұғынылады. Яғни, бұл сөз адамды бардың қадірін ерте білуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «әке болу», «қартайу», «жамандық көру» — өмірдің үш үлкен сабағын білдіретін образдар. Әке — қамқорлық пен жауапкершіліктің нышаны, жастық — күш, сергектік, мүмкіндік кезеңі, ал жамандық — салыстыру арқылы жақсылықтың шын бағасын танытатын қарсы ұғым. Мақал қарама-қарсылық тәсілімен құрылған: жақсыны жаманмен, жастықты кәрілікпен, әкені әке болумен салыстырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-анаға құрмет көрсету, жастық шақты бос өткізбей, уақытты бағалау туралы жиі айтылады. Мысалы, жас адам денсаулығын күтпей, уақытын текке жіберсе, кейін жұмысқа, отбасыға, тұрмысқа араласқанда жастықтың қадірін кеш түсінеді. Сондықтан мақал өмірлік тәжірибеге сүйеніп, ерте ойлануға үндейді.
Jastyqtyń qadirin qartaıǵanda bilersiń,
Jaqsynyń qadirin jamandyq kórip bilersiń.