«Әлсіз әр уақытта да айыпты.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әлсіз әрқашан кінәлі болып шығады дейді. Мақал күш теңсіздігінің ащы шындығын айтады: дау-дамайда күшті жақ өзін ақтап, кінәні әлсізге аудара салады, әлсіздің сөзін тыңдайтын адам табылмайды. Әділдік көбіне күштінің жағында қалады. Мақал әрі ескерту, әрі әділетсіздікке наразылық: әлсізді қорғайтын әділ тәртіп керек.
Образдар мен теңеулер
Мақал қысқа, үкім түрінде айтылған: «әр уақытта да» тіркесі ешбір ерекшелік жоқ екенін көрсетеді. Бұл ой көптеген халықтың ертегісінде бар: мысалы, қасқыр мен қозы туралы мысалда қасқыр қозыны суды лайладың деп айыптап, жеп қояды. Әлсіздің кінәсі оның әлсіздігінің өзі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды күшті жақ кінәсін әлсізге аударған жағдайда, әділетсіздікке наразылық білдіргенде айтады. Мысалы: «Бастық қателесті, ал жазаны жаңа келген қызметкер алды: әлсіз әр уақытта да айыпты».
Қолданылу жағдаяттары
— Үлкен балалар терезені сындырып, кінәні кішкентай балаға жапқанын білген мұғалім осы мақалды айтып, істі қайта тексерді.
— Әдебиет сабағында Крыловтың «Қасқыр мен қозы» мысалын талдаған мұғалім оқушыларға осы мақалды айтты.