Жақсылық, жамандық туралы 2195
Жақсылық пен жамандық туралы мақал-мәтелдер өмірлік таңдау, мінез, адамгершілік пен жауапкершілікті ұқтырады.
2195
Мақал-мәтел
723.2K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Ит - опа, қатын - жапа.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің үйге опа, яғни пайдасы бар, ал қатыннан жапа келеді деген көне…
Бай байыған сайын қалтырайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: байлығы көбейген адам байлығын жоғалтып аламын деп қорқып, абайлап, кейде…
Өле жегенше, бөле же.
Негізгі мағынасы Өле жегенше, бөле же деген мақалдың тура мағынасы — біреудің астының бәрін өзің жалғыз тауысқанша, оны…
Піскен асқа тік қасық.
Негізгі мағынасы Піскен асқа тік қасық — дайын тұрған іске араша болғыш, ортаға түсіп үлес алғыш адамды меңзейді. Тура…
Досым, досым дейсің,
Нанымды алдап жейсің.
Арпа, бидай піскенде,
Досым құрысын дейсің.
Нанымды алдап жейсің.
Арпа, бидай піскенде,
Досым құрысын дейсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екіжүзді, пайдакүнем адамды әшкерелейді. Тура мағынасында, біреуді досым деп атап, оның…
Бір қазаға екі жаза жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адам бір қате істеп, соның салдарын тартып отырса, оған сол бір оқиға…
Бармақ басты, көз қысты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жасырын келісім, астыртын ымыра, әділетсіз не заңсыз істің көзге ілінбей өтуін білдіреді…
Ат арқасына ер батса,
Аяңшыл келеді.
Ерге жаттың тізесі батса,
Ағайыншыл келеді.
Аяңшыл келеді.
Ерге жаттың тізесі батса,
Ағайыншыл келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың арқасына ер батса, ат аяңдап жүреді; ал ер жігітке жат адамның…
Аяғы жаман төрді былғар,
Аузы жаман елді былғар.
Аузы жаман елді былғар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сақ болуды ескертеді. Тура мағынасында «аяғы жаман» — келген жерін…
Пышақты өзіңе сұқ,
Ауырмаса, өзгеге сұқ.
Ауырмаса, өзгеге сұқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз ісіне, өз басына келетін ауыртпалыққа немқұрайды қарамауы керек деген ойды…
Сөз тас жарады,
тас жармаса, бас жарады.
тас жармаса, бас жарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің өте күшті екенін білдіреді. Тура мағынасында тасқа әсер ете алмаса да, адамның басына…
Шіріген жұмыртқа.
Негізгі мағынасы «Шіріген жұмыртқа» деген мақал тура мағынасында — іші бұзылған, пайдаға жарамайтын жұмыртқа. Астарлы…
Мұсылманшылық әсте-әсте,
Кәпір болу бір пәсте.
Кәпір болу бір пәсте.
Негізгі мағынасы Бұл мақал имандылық пен адамгершілікке бірден жету оңай еместігін, ал азғындық пен теріс жолға тез…
Жаман иттің атын «Бөрібасар» қояды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай жақсы, айбарлы ат қойылғанымен, ішкі сапасы нашар нәрсенің қадірі болмайтынын…
Берген перде бұзар.
Негізгі мағынасы «Берген перде бұзар» деген мақалдың тура мағынасы — біреудің берген заты, көмегі немесе ықпалы бұрынғы…
Пейіліңе қарай - пейішің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі ниеті мен көңіл күйі өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Яғни пейілі кең…
Сөз сүйектен өтеді,
Таяқ еттен өтеді.
Таяқ еттен өтеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің жарасы таяқтың жарасынан да ауыр болатынын білдіреді. Таяқ денеге тиіп, уақыт өте…
Сүттен ақ, судан таза.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның не бір істің өте таза, адал, кіршіксіз екенін білдіреді. Тура мағынасында сүт…
Жылы киім тәнді жылытар,
Жылы сөз жанды жылытар.
Жылы сөз жанды жылытар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы қажеті мен ішкі көңіл күйін салыстырады. Жылы киім адамды суықтан қорғайды…
Тасқа тісі өтпеген жалайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тасты тістеп кеміру мүмкін емес, сондықтан тісі өтпеген нәрсені жалай…
Алаған қолым - береген.
Негізгі мағынасы «Алаған қолым — береген» деген мақал адам алғанын да, бергенін де ұмытпайтын, қолы ашық, жомарт кісі…
Мысық тілеу.
Негізгі мағынасы «Мысық тілеу» — біреудің ішінен жақсы көрінгенмен, шын мәнінде жамандық ойлау, екіжүзді ниет таныту…
Әңгіме бұзау емізеді,
Бұзау таяқ жегізеді,
Бұзау таяқ жегізеді,
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің, әңгіменің әсері күшті екенін аңғартады. Тура мағынасында бұзауды емізу үшін әңгіме…
Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен.
Негізгі мағынасы Жақсы адамның ісі мен мінезі үлгі болады, одан үйрену керек. Ал жаман адамның қылығы мен теріс әрекеті…
Қара кісінің қаны шыққанша,
Сары кісінің жаны шығады.
Сары кісінің жаны шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қара түсті, сары түсті адам туралы емес, әр істің салдары әртүрлі…
Ит арбаның астында жатып «сүйредім» дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз еңбегі жоқ, бірақ істің шын ауыртпалығын көтергендей болып сөйлейтін адамды әжуалайды. Ит…
Күндес қатын - керіс,
Мұңдас қатын - өріс.
Мұңдас қатын - өріс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйел адамның, үй ішіндегі татулық пен сыйластықтың отбасы тіршілігіне тікелей әсер ететінін…
Әзіл түбі - зіл.
Негізгі мағынасы «Әзіл түбі - зіл» деген мақал сырттай қалжың, жеңіл сөз болып көрінген нәрсенің астарында ауыр реніш…
Ет тәттілігін қойса,
Мен ұрлығымды қояр едім.
Мен ұрлығымды қояр едім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға еттің дәмі қатты ұнайды, сол сияқты ұры да өз ісін тоқтатқысы…
Ит жоқ жерде шошқа үреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ит жоқ жерде шошқа үріп, өз «өкілетін» өзі көрсеткендей болады. Астарлы…
Сен тимесең, мен тимейін бадырақ көз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адам екіншіге тиіспесе, мен де оған тиіспеймін деген сөз. Астарлы…
Қара қылды қақ жарған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында «қара жіпті қақ ортасынан дәл бөлу» дегенді білдіргенімен, астарлы мағынасы…
Көпке күл шашпа.
Негізгі мағынасы «Көпке күл шашпа» деген мақалдың тура мағынасы — оттың шоғын, күлін желмен көпшілікке шашпау. Астарлы…
Жақсының жүрген жері базар,
Жаманның жүрген жері азар.
Жаманның жүрген жері азар.
Негізгі мағынасы Жақсы адам жүрген жерде береке, көңіл күй, сыйластық, тіршілік қызығы артады. Оның сөзі де, ісі де…
Кәрі кісі де бір,
Кәріп кісі де бір.
Кәріп кісі де бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кәрі адам мен кедей, мұқтаж адамды бірдей сыйлау керек деген ойды білдіреді. Тура…
Сиыр сипағанды білмейді,
Жаман сыйлағанды білмейді.
Жаман сыйлағанды білмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сиырды қанша сипап, жақсы қарасаң да, ол адамның ізетіне жауап беріп…
Көпке топырақ шашпа,
Көмусіз қаласың.
Көмусіз қаласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға көпшілікке, ел-жұртқа жаман сөз айтып, орынсыз жала жаппауды ескертеді. Тура…
Жетім көрсең, жебей жүр,
Жесір көрсең, демей жүр.
Жесір көрсең, демей жүр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жетім бала мен жесір әйелді көргенде, оларға қолұшын бер, қамқор бол…
Олай тартса, өгіз өледі,
Бұра тартса, арба сынады.
Бұра тартса, арба сынады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істі шектен шығармай, орта жолды ұстану керек екенін білдіреді. Тура мағынасында, өгізді…
Қасықтап жинағанды шөміштеп төкпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасықпен аз-аздан жинаған нәрсені шөмішпен бір-ақ төгіп жіберме деген сөз…
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер сен…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Ас біреудікі болғанмен қарын өзіңдікі,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ас-су біреудің дастарқанынан, өзгенің қолынан келуі мүмкін, ал оны…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Бұл санаттағы мақал-мәтелдер жақсылық пен жамандықтың ара-жігін айқындап, адам баласын ізгілікке, адалдыққа және сабырға үндейді. Қазақ даналығы жақсылықтың қайтарымы болатынын, ал жамандықтың түбі өкінішке апаратынын қысқа да нұсқа тіркестермен жеткізеді.
Жинақта достық, қиянат, кешірім, ниет, сөз бен іс бірлігі сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Мұндай мақалдар күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға, жақсы мінез қалыптастыруға және жаман әдеттен сақтануға бағыт береді.
Жинақта достық, қиянат, кешірім, ниет, сөз бен іс бірлігі сияқты тақырыптар жиі кездеседі. Мұндай мақалдар күнделікті өмірде дұрыс шешім қабылдауға, жақсы мінез қалыптастыруға және жаман әдеттен сақтануға бағыт береді.