Арық малды асырасаң,
Аузы-мұрныңды май етеді;
Жаман адамды асырасаң,
Аузы-мұрныңды қан етеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: арық малға күтім жасап, жем-шөбін берсең, ол семіріп, пайдаға жарайды; ал жаман адамға жақсылық жасасаң да, ол оны бағаламай, керісінше зиянын тигізуі мүмкін. Астарлы мағынасы — қайырым мен қамқорлықты әркім бірдей түсіне бермейді, сондықтан адам таңдауда, сенім артқанда және жақсылық жасағанда сақ болу керек. Мақал жақсылықтың да, жамандықтың да қайтарымы бар екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арық мал» — әлсіз, күтімді қажет ететін нәрсе; ол дұрыс бапталса, берекеге айналады. «Аузы-мұрныңды май етеді» деген тіркес молшылықты, пайда мен қуанышты бейнелейді. Ал «жаман адам» — пейілі бұзық, жақсылықты түсінбейтін кісі. «Аузы-мұрныңды қан етеді» — ауыр сөз емес, қатер, өкініш, зиян дегенді білдіретін қатқыл образ. Яғни біреуге сеніп жасалған игілік кейде керісінше қайғы әкелуі мүмкін.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінде де адамдармен қарым-қатынаста өте орынды қолданылады. Мысалы, жұмыс орнында үнемі кешігетін, жауапкершілігі аз адамға қайта-қайта мүмкіндік берсең, ол түзелудің орнына сенің уақытыңды, жүйкеңді зақымдауы мүмкін. Сондықтан жақсылық жасау керек, бірақ кімге, қалай және қаншалықты сену керегін де ойлап әрекет еткен дұрыс.
Aýzy-murnyńdy maı etedi;
Jaman adamdy asyrasań,
Aýzy-murnyńdy qan etedi.