Арсыз болмаса, мал қайда,
Айлакер болмаса, бақ қайда?

Күнде бір мақал

«Арсыз болмаса, мал қайда, Айлакер болмаса, бақ қайда?» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Мақал риторикалық сұрақпен ащы шындықты айтады: арсыз болмасаң, мал қайдан табылады, айлакер болмасаң, бақ қайдан келеді? Яғни өмірде байлыққа кейде ұяты аз, тайсалмайтын адам, ал бақ пен мансапқа айлакер, қу кісі жетеді. Бұл кеңес емес, өмірдің теріс жағын сынай байқау: адал әрі ұялшақ адам кейде мал жия алмайды. Сонымен бірге мақалда ұятын сатып тапқан малдың да, айламен келген бақтың да құны күмәнді екені аңғартылады.

Образдар мен теңеулер

Мақал екі параллель жолға құрылған: арсыз — мал, айлакер — бақ. Ар — ұят, намыс; арсыз — ұяты жоқ, бетіне не айтсаң да тайсалмайтын адам. Айлакер — амалы көп, қу, жолын тауып кететін кісі. Мал ескі қазақ үшін байлықтың өзі. Екі жол да «қайда?» деген сұрақпен аяқталып, тыңдаушының өзі жауабын білетін сұраққа айналады. Осы сұрақ түрі мақалға ызалы, мысқыл үн береді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды бай не мансапты адамның оған қандай жолмен жеткеніне күмән келтіргенде, ащы мысқылмен айтады. Кейде адал әрі кішіпейіл кісі өзінің жоқшылығын түсіндіріп, күрсініп айтады. Балаға өмірлік кеңес ретінде айту мүлде орынсыз: ол арсыздықты ақтайтын сөз болып шығады. Мысалы: «Ол бір жылда үш үй салды дейсің бе? Арсыз болмаса, мал қайда, айлакер болмаса, бақ қайда».

Қолданылу жағдаяттары

— Базарда сапасыз тауарды мақтап сатып, тез байыған саудагерді көрген қарт кісі осы мақалды күбірлеп, басын шайқайды.
— Отбасында әкесі адал қызметімен жоқшылықта өткенін еске алып, ұлына ащы күлкімен мақалды айтады да, ардан қымбат байлық жоқ екенін қосып қояды.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.

Мақалдағы сөздер

арсыз — Ұяты жоқ, ар-намысын білмейтін, әдептен безген; ұят пен адамгершілік шегін аттап кететін адам.

Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Арсыз болмаса, мал қайда, Айлакер болмаса, бақ қайда? — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Arsyz bolmasa, mal qaıda,
Aılaker bolmasa, baq qaıda?