Арық деген жаман тай,
Жазға шығып ат болар.
Жамандығы сезілсе,
Жақын кісі жат болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мен мінездің уақыт өте өзгеретінін айтады. Тура мағынасында арық, әлсіз тай жаз шығып семіріп, атқа айналуы мүмкін. Астарлы мағынасы — әуелде кемшін, әлсіз көрінген жан да кейін түзеліп, өсіп, жақсы адам болуы ықтимал. Бірақ екінші ойы да бар: егер адамның жамандығы анық сезілсе, оған ең жақын деген кісі де суынып, алыстап кетеді. Демек, адамға жақсы ат қалдыратын — мінезі мен ісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арық тай» — әлсіз, тәжірибесіз, жұтаң күйдегі адамға ұқсас бейне. «Жазға шығып ат болар» дегені — уақыт, күтім, тәрбие, еңбек арқылы толысу, жетілу. Ал «жақын кісі жат болар» тіркесі жаман мінездің ең үлкен зияны — адамды елден, ағайыннан, достан алыстататынын көрсетеді. Яғни сыртқы түрден гөрі ішкі қасиет маңызды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал тәрбиеде, оқу мен қызметте жиі еске алынады. Мысалы, сабағы нашар, ұялшақ оқушыға мұғалім мен ата-ана қолдау көрсетсе, ол уақыт өте озат шәкіртке айналуы мүмкін. Ал өтірік айтып, біреуге зиян келтіретін адамнан достары да қашқақтайды. Сондықтан адам өзін түзеп, жақсы мінез қалыптастыруы керек.
Jazǵa shyǵyp at bolar.
Jamandyǵy sezilse,
Jaqyn kisi jat bolar.