Уақыт, замана туралы 418
Уақыт туралы мақал-мәтелдер уақыттың қадірін, сабыр мен ұқыптылықты, сәтті бағалауды үйретеді.
418
Мақал-мәтел
150.5K
Қаралым
360
Орташа
Ең көп оқылған
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Ерте тұрған әйелдің бір ісі артық,
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Ерте тұрған еркектің ырысы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерте тұрып, күнді уақытында бастаған адамның ісі де, несібесі де мол болатынын айтады. Тура…
Таң атпайын десе де,
Күн қоймайды.
Күн қоймайды.
Негізгі мағынасы Таң атқысы келмесе де, күн шығып, оны атқызбай қоймайды. Мақал болатын нәрсенің болмай қоймайтынын…
Уақыттың бос өткені - өмірдің бос кеткені.
Негізгі мағынасы Адамның өмірі — оған берілген уақыттың жиынтығы. Сондықтан бос өткізілген әр сағат, әр күн өмірдің бір…
Ештен кеш жақсы.
Негізгі мағынасы Бір істі мүлде жасамағаннан гөрі кешігіп болса да жасаған артық. Кешірім сұрау, оқу бастау, кәсіп…
Сұрыптау:
Ағын су арнасын табады.
Негізгі мағынасы Ағын су өз бетімен емес, міндетті түрде өзіне лайық арна табады. Сол сияқты адам да, өмір де бір…
Ағын су - тегін су.
Негізгі мағынасы «Ағын су - тегін су» деген мақал судың тоқтап тұрмай, үздіксіз ағуын пайдалы, таза әрі қолжетімді…
Адам асыққанмен Алла асықпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қанша асықса да, істің бәрі өз уақытында, Жаратқанның құзырындағы тәртіппен болады…
Адам баласын заман өсіреді.
Негізгі мағынасы Адамды ата-анасы ғана емес, өзі өмір сүрген заман да тәрбиелеп, жетілдіреді: қиындығы шыңдайды…
Адам ғұмыры қамшы сабындай (қысқа).
Негізгі мағынасы Адам ғұмыры қамшының сабындай қысқа: ұзақ көрінген өмір артына қарағанда бір қарыс қана болып шығады…
Күнде бір мақал
«Уақыт, замана туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Адамды заман билейді.
Негізгі мағынасы Адам өзін еркін деп ойлағанмен, оның ісі мен шешімін көбіне өзі өмір сүрген заманның жағдайы мен…
Адам - керуен, өмір - жол.
Негізгі мағынасы Адам — жолдағы керуен, ал өмір — сол керуен жүріп өтетін ұзақ жол. Керуен бір жерге мәңгі тоқтамайды…
Адам қайғысы - заман қайғысы.
Негізгі мағынасы Жеке адамның басына түскен қайғы көбіне оның заманының қайғысы: соғыс, аштық, жұт, әділетсіздік әр…
Адам өзінен кейінгілерді көріп қартаяды.
Негізгі мағынасы Адам өзінің қартайғанын айнадан емес, өзінен кейін туған балалардың, інілердің, немерелердің…
Аз болмай - жаз болмайды,
Жаз болмай - мәз болмайды.
Жаз болмай - мәз болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдегі кез келген қуаныш пен молшылықтың алдында міндетті түрде бір қиындық, таршылық…
Аз жұмысты қиынсынсаң,
Көп жұмысқа тап боларсың.
Көп жұмысқа тап боларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аз ғана істі қиын көріп, жалқауланып, орындаудан қашсаң, кейін одан да…
Ай - айдың аты басқа,
Әр айдың оты басқа.
Әр айдың оты басқа.
Негізгі мағынасы Әр айдың өз аты бар, сол сияқты әр айдың өз оты, яғни өз шөбі, өз жайылымы, өз табиғаты бар. Малшы…
Ай арасы - толас.
Негізгі мағынасы «Ай арасы - толас» деген мақал уақыттың өз ырғағы бар екенін, әр істің өз кезеңі мен тынысы болатынын…
Ай астында жаңа жол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ай жарығында жаңа соқпақтың, жаңа бағыттың көрінуі. Астарлы мағынасы…
Айда аяқ, жылда жілік жоқ.
Негізгі мағынасы Айдың аяғы жоқ, бірақ ол жүгіріп өтіп кетеді; жылдың сүйегі, жілігі жоқ, бірақ ол да қолға ұсталмай…
Ай қамын бір рет ойласаң,
Жыл қамын он рет ойла.
Жыл қамын он рет ойла.
Негізгі мағынасы Бір айдың қамын бір рет ойласаң, бір жылдың қамын он рет ойла дейді. Мақал алысты болжап, ұзақ…
Ай толғанын білмейді,
Жігіт болғанын білмейді.
Жігіт болғанын білмейді.
Негізгі мағынасы Ай жаңадан туып, күн сайын толысып отырады, бірақ оның толған сәтін ешкім дәл байқамай қалады: кеше…
Ай шалқасынан туса, ай бойы аяз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғат құбылысына қарап, алдағы уақыттың жайын болжауға болатынын білдіреді. Тура…
Айы жеткен айында,
Күні жеткен күнінде өледі.
Күні жеткен күнінде өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өз уақыты, өз мерзімі бар екенін білдіреді. Тура мағынасында айы мен күні жеткен…
Айырым-айырым жол сүрлеуін түйе білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұзақ жолда, шөлді жерлерде немесе көш-қон кезінде жолдың бұрылысы мен…
Аққан судың да бір тоқтауы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ағып жатқан су да бір жерде тоқтап, арнасына сыйып, тынышталады. Астарлы…
Ақ түйенің қарны жарылды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақ түйенің қарны жарылғандай ерекше бір оқиғаның болғанын білдіреді…
Ақылды жылдығын,
Ақылсыз күндігін ойлайды.
Ақылсыз күндігін ойлайды.
Негізгі мағынасы Ақылды кісі бір жылдың қамын ойлайды, ақылсыз тек бүгінгі күннің қамымен жүреді. Ақылды малшы қыстың…
Ақырап ақырып келеді,
қарлы боранын шақырып келеді.
қарлы боранын шақырып келеді.
Негізгі мағынасы Ақырап айы, шамамен қазанның соңы мен қарашаның басы, ақырып, яғни гүрілдеп, долы желмен келеді де…
Ақырын жүріп, анық бас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды асықпай, байыппен әрекет етуге шақырады. Тура мағынасында — жолда жай жүріп, аяқты…
Алдыңа бір қарасаң, артыңа он қара.
Негізгі мағынасы Алдыңа бір рет қарасаң, артыңа он рет қара дегені — ілгері ұмтылғанда артыңдағыны, жүріп өткен…
Алдыңғы көштің адасқанын соңғы көш білер.
Негізгі мағынасы Алдыңғы көштің адасқанын соңынан келе жатқан көш біледі: соңғылар алдыңғының ізіне қарап, қай жерде…
Алпыс күн тасыған су алты күнде қайтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай күшті, екпінді болып көрінген нәрсенің бәрі мәңгі емес екенін айтады. Тасыған су…
Алыс жол атты сынайды,
Ауыр жол ерді сынайды.
Ауыр жол ерді сынайды.
Негізгі мағынасы Ұзақ жол аттың төзімін сынайды, ауыр жол ердің мінезін сынайды. Жақын жерге кез келген ат жетеді, ал…
Алыстан шабынған батырдың күші қайтар.
Негізгі мағынасы Жауға алыстан шауып келген батыр шайқасқа жеткенше шаршап, күші қайтады: аты болдырып, өзі қалжырайды…
Алыстан шабынған бураның күші қайтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бура ұзақ қашықтыққа шауып, көп күш жұмсағанда әлсірейді. Астарлы…
Аңырмадан қыдырма жақсы.
Негізгі мағынасы Мақалдағы «аңырма» — бір орында аңырып, ештеңеге көңіл бөлмей, үйден шықпай отыратын адам; «қыдырма»…
Апы кіріп, күпі шығып.
Негізгі мағынасы «Апы кіріп, күпі шығып» деген мақал адам өміріндегі бір істің орындалғанын сыртқы белгі арқылы…
Арба айдаған алдына қарайды.
Негізгі мағынасы Арба айдаған адам алдына қарайды дейді: ол жолдың шұқырын, тасын, бұрылысын көріп отырады, әйтпесе…
Арман ұзақ, ғұмыр қысқа.
Негізгі мағынасы Адамның арманы шексіз, ал өмірі қысқа: қалағанның бәрін жасауға уақыт жетпейді. Мақал осы қайшылықты…
Ас ішіп, аяқ босатар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ас ішкен адам аяқ-қолын босатып, дем алады. Астарлы мағынасы — бір істің…
Асығыс істеген жұмыс сәтті болмас,
Шала піскен тамақ тәтті болмас.
Шала піскен тамақ тәтті болмас.
Негізгі мағынасы Асығып, жүре істелген жұмыс та, отта жетпей түсірілген тамақ та адамды қуантпайды: бірінің сапасы жоқ…
Асығыс түбі - қып-қызыл шоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды асығыстықтан сақтандырады. Тура мағынасында, оттың шоққа айналғаны сияқты, асығып…
Асығыс түбі - өкініш.
Асыққан кешігер.
Асыққан кешігер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сабырлы болуға, әр істі ойланып істеуге шақырады. Тура мағынасында асығыс қимылдаған…
Асыққан аттылыдан асықпаған арбалы озады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ат мінген адам тез жүрсе де, асықпай, байыппен жүрген арба кейде оны басып…
«Уақыт, замана туралы» мақал-мәтелдерде уақыттың құны, істің өз мезгілі және өмірдің өткіншілігі туралы халық түйген ой жинақталған. Бұл бөлімде уақытты бағалау, істі кейінге қалдырмау, заман ағымын түсіну жайлы нақылдармен қатар, ай мен жұлдызға, жыл маусымына қарап алдағы күнді болжайтын халықтық бақылаулар да бар.
«Уақыт - қадірін білгенге қазына, Білмегенге быламық» мақалы уақытты тиімді пайдаланудың маңызын айтады. «Темірді қызған кезде соқ» істі дер кезінде бітіруге шақырады. «Кешегі күннен алыс жоқ, Ертеңгі күннен жақын жоқ» өткен күннің қайта оралмайтынын еске салады, ал «Жетіқарақшыны таныған, Жеті түнде адаспас» аспандағы жұлдызды таныған адамның түнде де жолдан адаспайтынын айтады.
Бұл мақал-мәтелдерді уақытты жоспарлау, еңбек тәртібі, табиғат құбылыстары тақырыбындағы сабақта және шығармада пайдалануға болады. Әр мақалдың бетінде тура және астарлы мағынасы түсіндірілген.
«Уақыт - қадірін білгенге қазына, Білмегенге быламық» мақалы уақытты тиімді пайдаланудың маңызын айтады. «Темірді қызған кезде соқ» істі дер кезінде бітіруге шақырады. «Кешегі күннен алыс жоқ, Ертеңгі күннен жақын жоқ» өткен күннің қайта оралмайтынын еске салады, ал «Жетіқарақшыны таныған, Жеті түнде адаспас» аспандағы жұлдызды таныған адамның түнде де жолдан адаспайтынын айтады.
Бұл мақал-мәтелдерді уақытты жоспарлау, еңбек тәртібі, табиғат құбылыстары тақырыбындағы сабақта және шығармада пайдалануға болады. Әр мақалдың бетінде тура және астарлы мағынасы түсіндірілген.