«Уақыт - көшкен керуен.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Керуен — жүк артқан түйелер тізбегі, ол бір көшсе, тоқтамай алға жылжи береді. Мақал уақытты осындай керуенге теңейді: ол ешкімді күтпейді, артта қалғанды қайтып алмайды. Кім уақытында ілеспесе, сол шаңда қалады. Мақалда уақыттың тоқтаусыз ағысы да, оның асықпай, бірақ сенімді жылжитыны да бар: керуен шапқылап жүрмейді, бірақ күн сайын біраз жерге жетеді. Сол себепті мақал әрі уақытты бағалауға, әрі істі дер кезінде бастауға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Керуен — сауда жолдарымен жүретін, жүк артқан түйелер тізбегі. Ол таң бозарғанда көшіп, күні бойы бір қалыппен жүріп отырады, жолда кешіккен жолаушыны күтіп тұрмайды. «Көшкен» сөзі маңызды: тұрған керуенге ілесу оңай, ал көшіп кеткенін қуып жету қиын. Дерексіз ұғымды көзге көрінетін, көшпелі елге таныс бейнемен түсіндіру — мақалдарға тән тәсіл. Түйенің салмақты, баяу қадамы уақыттың білдіртпей, бірақ тынымсыз жылжуын да аңғартады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды кешігіп жүрген, ісін ертеңге сүйрей беретін адамға ескерту ретінде айтады. Үлкендер жастарға оқуды, кәсіпті кейінге қалдырмауды айтқанда да осы бейнеге жүгінеді. Кейде жылдардың тез өткеніне таңданып, ойлы күйде де айтылады. Ұрыспай, сабырлы үнмен айтқанда жақсы қабылданады. Мысалы: «Балам, уақыт — көшкен керуен, емтиханға бүгіннен дайындал, ертең кеш болады».
Қолданылу жағдаяттары
— Базарда жаңа дүкен ашуды жылдан бері кейінге қалдыра берген інісіне ағасы мақалды айтып, бірден кірісуге кеңес береді.
— Ауылда қарт кісі өзінің жастық шағын еске алып, немерелеріне өмірдің қалай тез өткенін мақалмен түсіндіреді.
— Жолда кешігіп, автобусқа үлгермей қалған жолдасына серігі әзілдеп мақалды айтады.