«Туған Ай - тураған етпен бірдей.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жаңа туған ай тураған етпен, яғни дастарқанға тартылған ең құрметті асқа тең. Ай жаңадан көрінгенде ел қуанып, оны жақсылықтың белгісі деп қарсы алған, жаңа айға тілек айтқан. Мақалдың мәні: жаңа айдың тууы — құт пен ырыстың, жаңа бастаманың нышаны, ол адамның көңілін тоқ ас сияқты марқайтады. Ауыспалы мағынада әр жаңа кезеңнің, жаңа істің басталуы да жақсылыққа жорылады.
Образдар мен теңеулер
Тураған ет — қазақ дастарқанының ең қадірлі асы, қонақтың алдына қойылатын табақ. Ол тоқшылықтың, той мен құрметтің белгісі. Жаңа туған айды осы асқа теңеу оның көңілге берер қуанышын көрсетеді. «Туған» мен «тураған» сөздерінің дыбыстық үндестігі мақалды ойнақы етеді. Ай — қазақтың ежелгі уақыт өлшемі: ай туса, жаңа ай басталып, ескі айдың бейнеті артта қалады деп сенген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жаңа айды көргенде, жаңа істі бастағанда жақсы ырым ретінде айтылады. Сарыны — қуанышты, ырымшыл, кейде әзіл. Мысалы, кешке жаңа айды көрген әже немерелеріне: «Туған ай — тураған етпен бірдей, тілектеріңді тілеңдер». Ғылыми дау тудыру үшін емес, халық ырымы ретінде қабылданады.
Қолданылу жағдаяттары
— Жайлауда кешке жаңа айды көрген отбасы сыртқа шығып, әжесі осы мақалды айтып бата берді.
— Ай басында шеберхана ашқан жігітке анасы ісінің оң болуын тілеп, осы сөзді айтты.