«Таң атпайын десе де, Күн қоймайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Таң атқысы келмесе де, күн шығып, оны атқызбай қоймайды. Мақал болатын нәрсенің болмай қоймайтынын айтады: табиғаттың заңы да, уақыт та біреудің қалауымен тоқтамайды. Бұл ойды шындыққа да қолданады: оны қанша жасырса да, күн шыққандай бір күні ашылады. Сондай-ақ біреу қиын істі созып жүргенде, мезгіл оны бәрібір іске кірістіреді деген мағынада айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалда таң мен күн адамша сөйлейді: таң «атпайын» деп қырсығады, күн оған «қоймайды». Бұл жандандыру бейнені тірі, әзіл аралас етеді. Дала адамы үшін таң — күннің басы, малды өріске шығаратын, жолға аттанатын уақыт. Таңның атуы күннің шығуына тәуелді, оны ешкім тоқтата алмайды. «Қоймайды» етістігі «жібермейді, міндетті түрде істетеді» деген күшті мағына береді. Қысқа екі тармақ ырғақты әрі есте қалады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Болмай қоймайтын іс туралы, оны кейінге сүйреп жүрген немесе шындықты жасыруға тырысқан адамға айтылады. Сарыны — салмақты, кейде мысқыл. Мысалы, дайындықты созып жүрген оқушыға ағасы: «Таң атпайын десе де, күн қоймайды, емтихан бәрібір келеді». Біреудің басына түскен қиындықты «болатыны болды» деп мысқылдау үшін айту орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Бұзауының жоғалғанын жасырған жас бақташыға ауыл ақсақалы бәрібір ашылатынын айтып, шынын айтуды ұсынды.
— Дәрігерге баруды ай сайын кейінге қалдырған күйеуіне әйелі ауруды жасырғанмен, ол бәрібір білінетінін айтты.
Kún qoımaıdy.