«Өткен күнде белгі жоқ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Өткен күн қайтып оралмайды, артында қолға ұстар белгі де қалдырмайды — мақалдың айтары осы. Кешегі күн қанша қызық не ауыр болса да, бүгін ол тек естелік: оны қайталау да, түзеу де мүмкін емес. Адамның қолында нақты бары — бүгінгі күн мен ертеңгі мүмкіндік. Мақалдың тағы бір қыры бар: өткеннің белгісі өшкен соң, кешегі уәде мен кешегі еңбек те ұмытыла береді. Сол себепті ол көбіне «өткенді қазбалай берме, бүгінгіңді ойла» деген кеңестің орнына айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақал бір ғана қысқа сөйлем, бірақ «белгі» сөзі көп нәрсені меңзейді. Көшпелі тұрмыста белгі — жолға қойылған тас, ағашқа байланған шүберек, қыстаудың орны, малдың ені. Көш кеткен жұртта күл мен қазық орны қалады, бірақ уақыт өте оны да шөп басады. Өткен күн де сондай: ізі біртіндеп жоғалады. Мақалда ашық бейне жоқ сияқты, бірақ «белгі» сөзі тыңдаушының көз алдына ізі өшкен жолды, бос қалған жұртты әкеледі. Ойдың қысқалығы оның салмағын арттырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал өткен оқиғаны қайта-қайта қозғап, бір орында тұрып қалған адамға айтылады. Ол жұбату да, жеңіл ескерту де болуы мүмкін: болған іске өкінбе, алдыңа қара. Кейде өткендегі жақсылығын еске салып, сый күтіп жүрген кісіге де айтылады — кешегі еңбек бүгінгі өлшем емес. Қаза болған жақынын еске алып отырған адамға айту орынсыз. Мысалы: «Былтырғы ренішті неге қозғайсың, өткен күнде белгі жоқ, бүгінгіні ойлайық».
Қолданылу жағдаяттары
— Жеңілген команда өткен жылғы чемпиондығымен мақтана бергенде, бапкер жігіттерге мақалды айтып, жаттығуға шақырады.
— Ағайынды екеуі баяғы бір дауды дастарқан басында қайта қозғағанда, анасы оларды татуластыру үшін мақалды айтады.