«Ештен кеш жақсы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бір істі мүлде жасамағаннан гөрі кешігіп болса да жасаған артық. Кешірім сұрау, оқу бастау, кәсіп үйрену, жақын адамға хабарласу, орындалмай қалған уәдені орындау кешіксе де, мәнін жоймайды. Мақал өкінішпен тоқтап қалмауға, кеш екенін біле тұрып та қадам жасауға шақырады. Бірақ ол кешігуді ақтау үшін айтылмайды: бұл — жұбаныш пен батылдық сөзі, «кеш қалсам да болады» деген рұқсат емес.
Образдар мен теңеулер
Мақал үш-ақ сөзден тұрады, оның күші — «еш» пен «кеш» сөздерінің ұйқасында. «Еш» — ешнәрсе, мүлде жоқ; «кеш» — уақыты өткен, кешіккен. Екі сөз бір-ақ дыбыспен ажырайды, сондықтан салыстыру өте жинақы шыққан. Таразының бір басында жоқтық, екінші басында кешігіп келген бар нәрсе тұр, мақал соңғысын таңдайды. Мұндай ой көп халықтың тілінде бар, қазақша нұсқасы ықшам әрі әуезді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреу ұзақ уақыттан кейін кешірім сұрағанда, кеш жаста оқуға түскенде, кешігіп келген қонақты қарсы алғанда айтылады. Сарыны — қолдау, кешірім, кейде жеңіл әзіл. Мысалы, елуге келіп жүргізуші куәлігін алған анасына қызы: «Ештен кеш жақсы, апа, құттықтаймын!» Жиі кешігетін адамды үнемі осы сөзбен ақтау оны еркелету болады.
Қолданылу жағдаяттары
— Он жыл сөйлеспей кеткен ағасына інісі ақыры телефон шалып кешірім сұрағанда, ағасы осы сөзбен жауап берді.
— Алпыстан асқан атасы немересінің көмегімен домбыра тартуды үйрене бастағанда, отбасы оны осы мақалмен қолдады.