Кеменің арбаға мінетін де,
Арбаның кемеге мінетін де кезі болады.

Негізгі мағынасы

Құрғақта кемені арбаға тиеп сүйрейді, ал судан өтерде арбаны кемеге салады. Яғни бүгін біреу басқаны көтеріп жүрсе, ертең өзі соның көмегіне зәру болуы мүмкін. Мақалдың мәні: өмірде рөлдер ауысып отырады, күшті әлсізге, бай кедейге, бастық бағынушыға айналуы әбден мүмкін. Бұдан ешкімді менсінбеу, бүгінгі артықшылыққа мастанбау туралы ой туады. Көмек өзара: бүгін сен көтересің, ертең сені көтереді.

Образдар мен теңеулер

Кеме мен арба — бір-біріне қарама-қарсы көлік: бірі суда, бірі құрлықта жүреді. Әрқайсысы өз ортасында қожа, ал бөтен ортада екіншісіне жүк болады. Өзеннен өткізетін паром, жағаға сүйретілген қайық — бұл суреттер өмірден алынған. Мақалдың екі тармағы айнадай құрылған: «кеменің арбаға», «арбаның кемеге». Осы алмасу тағдырдың құбылмалылығын көрнекі етеді, ал «кезі болады» деген соңғы сөз бәрін мезгілге байлайды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Біреу басқаны менсінбегенде, мақтанғанда немесе көмек сұраған кісіден бет бұрғанда айтылады. Сарыны — ескерту, кейде жұмсақ мысқыл. Мысалы, көршісінің өтінішіне қабақ шытқан ұлына әкесі: «Кеменің арбаға мінетін де, арбаның кемеге мінетін де кезі болады, бүгін көмектес». Біреудің басына түскен қиындыққа мәз болу үшін айту әдепсіз.

Қолданылу жағдаяттары

— Бұрын ауылдастарына қол ұшын бермеген бастық зейнетке шыққан соң, көрші жігіт оның шатырын тегін жөндеп берді; әйелі осы мақалды айтты.
— Базарда кеше ғана көршісінен қарыз алған саудагерге бүгін әлгі көршісі тауар сұрап келгенде, екеуі де осы мақалды айтып күлді.