«Жылдан жылға жел бетер.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жыл өткен сайын жел күшейе түседі, яғни уақыт өткен сайын тұрмыс қиындап, заман ауырлай береді деген қынжылыс. Мақал көбіне қарттардың аузынан шығады: олар бұрынғы күндерді жақсы көріп, жаңа заманның қиындығын желге теңейді. Жас ұлғайған сайын адамға кедергі көбейіп, бұрын байқалмаған ауыртпалық сезіле бастайтыны туралы да айтылады. Мұндағы жел — нақты жел ғана емес, тағдыр мен заманның қыспағы.
Образдар мен теңеулер
Жел — далада ең жиі кездесетін табиғат құбылысы: ол малды тоңдырады, үйдің туырлығын жұлады, боранның алдынан соғады. Халық сөзінде жел қиындықтың, қарсылықтың, тұрақсыздықтың бейнесі. «Бетер» — «бұрынғыдан да күшті, жаман» деген салыстыру сөзі. Мақалдың ырғағы «жылдан жылға» деген қайталау мен «ж» дыбысының үндестігіне құрылған: жыл, жыл, жел. Осы дыбыс қайталауы мақалды ықшам әрі есте қаларлық етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Тұрмыстың ауырлағанына, бағаның өскеніне, жылдан жылға ауырлаған жұмысқа қынжылғанда айтылады. Сарыны — мұңды шағым, кейде әзіл аралас өкпе. Мысалы, қыстың ұзаққа созылғанына ренжіген шопан: «Жылдан жылға жел бетер, шөп те жетпей жатыр». Жастардың алдында келешектен түңілту үшін жиі айту дұрыс емес.
Қолданылу жағдаяттары
— Қариялар бас қосқанда, бірі бұрынғы кеңшілікті еске алып, жаңа заманның қиындығын осы мақалмен түйіндеді.
— Шаруа жыл сайын жем-шөптің қымбаттап бара жатқанын айтып, базардан құр қол қайтқанда осы мақалды айтты.