«Уақыт тас екеш тасты да тоздырады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тас — берік, мәңгі тұратындай көрінетін нәрсе. Бірақ уақыт оны да мүжіп, тоздырып жібереді: жел, су, аяз жылдар бойы тасты үгітіп, құмға айналдырады. Ендеше адамның күші, жастығы, сұлулығы, байлығы да, ең берік деген үй мен ескерткіш те уақыттың әсерінен құтылмайды. Мақалдың түйіні — дүниеде мәңгі ештеңе жоқ. Кейде оны жұбаныш ретінде де айтады: тастай қатқан өкпе мен ауыр қайғы да уақыт өте жұмсарады.
Образдар мен теңеулер
«Екеш» — ойды күшейтетін шылау: «тас екеш тас» — тастай қатты нәрсенің өзі. Тас — беріктік пен мызғымастықтың белгісі, «тас бекініс», «тастай қатты» деген тіркестер осыдан. Ескі қорымдардағы құлпытастардың жазуы өшіп, қырлары мүжілгенін көрген адам мақалдың шындығын біледі. «Тоздыру» — киімнің, ер-тұрманның тозуы туралы айтылатын күнделікті сөз, оны тасқа қолдану әсерді күшейтеді: тас та киім сияқты тозады екен.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ештеңенің мәңгі емес екенін, күш пен жастықтың өткіншілігін айтқанда, ескі үй, қираған ескерткіш, қартайған адам туралы әңгімеде айтылады. Сарыны — ойлы, кейде мұңды. Қарт кісінің бетіне «сен де тозыпсың» деген мағынада айту әдепсіз. Мысалы, әкесінің ескі үйіне келген ұлы: «Уақыт тас екеш тасты да тоздырады, қабырғасы шытынап қапты».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл маңындағы ескі қорымда құлпытастың жазуын әрең оқыған мұғалім оқушыларына осы мақалды айтты.
— Бір кезде балуан болған атасы бір қап ұнды көтере алмай, немересіне күліп осы мақалды айтты.