Ақпан-дақпан алты күн,
Аяғымен жеті күн.

Негізгі мағынасы

Ақпан — қыстың соңғы, ең қатал айларының бірі: аязы мен бораны күшті. Мақал оның ең ызғарлы кезеңі алты күнге, аяғымен қоса жеті күнге созылатынын айтады. Яғни қыстың сұрапыл сәті ұзаққа бармайды, оған шыдасаң, жылымық келеді. Халық күнтізбесі осындай белгілермен мал бағудың ең қатерлі кезін алдын ала есептеген. Ауыспалы мағынада мақал ауыр кезеңнің де шегі бар екенін еске салады.

Образдар мен теңеулер

Ақпан — қыстың соңғы айы, ел оның аязын ерекше атап, «ақпан-тоқпан» деп те атаған. «Ақпан-дақпан» — қосарланған сөз: екінші бөлігі мағына үшін емес, ырғақ пен әсер үшін қосылып, айдың қаһарын күшейтеді. «Алты күн, аяғымен жеті күн» — нақты санау, халықтың уақытты күнмен өлшеп, табиғатты сырттай бақылағанын көрсетеді. Екі тармақ «күн» сөзімен ұйқасып, санау өлеңі сияқты естіледі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қыстың соңында қатты аяз түскенде, мал иелері мен ауыл адамдары бір-бірін жұбатып айтады: көп қалмады, шыдайық. Сарыны — шыдамға шақыру, кейде әзіл. Мысалы, ақпанның аязында қораға шыққан шопан әйеліне: «Ақпан-дақпан алты күн, аяғымен жеті күн, тағы бір апта шыдайық».

Қолданылу жағдаяттары

— Ақпанда боран басылған соң шөп тасуға шыққан ағайындар бір-бірін осы мақалмен демеді.
— Ауыл мектебінде жылу жүйесі бұзылып, балалар тоңып отырғанда, мұғалім әзілдеп осы мақалды айтты.