Қара тұяқ қарында жатпас,
Мезгіл болмай таң атпас.
«Қара тұяқ қарында жатпас, Мезгіл болмай таң атпас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Анасының құрсағындағы төл мезгілі жеткенде міндетті түрде туады, ол қарында мәңгі жатпайды. Таң да өз уақытынан бұрын атпайды. Мақалдың екі тармағы бір ойды екі жағынан айтады: әр нәрсенің өз мезгілі бар, оны ерте де, кеш те келтіре алмайсың. Мезгілі жетсе, болатын іс болмай қалмайды; жетпесе, асығудың пайдасы жоқ. Бұл — күтуге, сабырға шақыратын сөз.
Образдар мен теңеулер
«Тұяқ» — малдың тұяғы, ал ауыспалы мағынада «ұрпақ, тұқым»: «тұяғы қалмады» — ұрпағы қалмады дегені. «Қара тұяқ» мұнда малдың төлі, жалпы дүниеге келетін ұрпақ. «Қарын» құрсақ, іш мағынасында алынған. Малшы үшін буаз малдың төлдейтін уақыты маңызды: асықтыра алмайсың, бірақ мезгілі жеткенде табиғат өз ісін істейді. Таң бейнесі осы ойды бекітеді. Тармақтар «-пас» аяқтауымен ұйқасып, «қара — қарын» дыбыстық қайталауы бар.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бір нәрсені асыға күтіп отырған адамға, мысалы нәресте күтіп жүрген отбасына, егіннің пісуін, нәтижені күткен кісіге сабыр айту үшін айтылады. Сарыны — салмақты жұбату. Мысалы, қызының босануын күтіп мазасызданған анаға құдағиы: «Қара тұяқ қарында жатпас, уақыты жетсе, аман-есен көресіз». Жалқаулықты ақтау үшін айту орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Бие құлындамай жатыр деп уайымдаған жас жылқышыға қарт жылқышы мезгілі жеткенде бәрі болатынын айтты.
— Жоба нәтижесін күтіп, күнде хабар сұрай беретін інісіне ағасы осы мақалмен сабыр айтты.
Мақалдағы сөздер
тұяқ — Жылқы, сиыр, қой сияқты малдың аяғының ұшындағы мүйізді қатты қабы. Мал жүргенде жерге осы тұяқпен басады.
Mezgil bolmaı tań atpas.