Ескі айда есіркеп,
Жаңа айда жарылқа.

Негізгі мағынасы

Жаңа айды көргенде айтылатын тілек: ескі айда бізге мейірімін төгіп, аман сақтағандай, жаңа айда да жарылқа, жақсылық бер. Тілек Жаратушыға арналады. Халық жаңа айды көргенде «Ай көрдім, аман көрдім» деп бастап, осы сөздерді қосып айтқан. Ішкі ойы — өткенге алғыс айтып, келешектен жақсылық тілеу: ескі айдың игілігін ұмытпау және жаңасынан үміт ету.

Образдар мен теңеулер

«Есіркеу» — аяу, мейірім ету, қамқор болу; «жарылқау» — жақсылық беру, рахымын төгу. Екі етістік те көбіне Жаратушыға қатысты айтылады. «Ескі — есіркеп», «жаңа — жарылқа» жұптарында бас дыбыстар үндеседі. Ескі ай мен жаңа ай — айдың кемуі мен тууы, уақыт шеңберінің ауысуы. Көшпелі ел айдың тууын жаңа кезеңнің басы деп білген, сондықтан ай көргенде тілек айту ежелден келе жатқан әдет.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Жаңа айды көргенде айтылатын тілек ретінде, әсіресе егде кісілердің аузында жүреді, жаңа ай не жаңа жыл басындағы батаға да қосылады. Сарыны — құрметті, дұғалық. Мысалы, кешкі аспаннан жіңішке айды көрген әже: «Ай көрдім, аман көрдім, ескі айда есіркеп, жаңа айда жарылқа». Әзілге, күлкіге айналдыру әдепсіз саналады.

Қолданылу жағдаяттары

— Жайлауда кешкі сауыннан кейін жаңа ай көрінгенде, атасы немерелеріне ай көргенде не айтатынын үйретті.
— Ауруханада жатқан ана терезеден жаңа айды көріп, балаларының амандығын тілеп осы сөзді сыбырлады.