Сүмбіледе су суыр,
Таразыда таң суыр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал Сүмбіле айы туған кезде түн салқындап, су да, таң да ерте «суырылып», яғни ызғарланып, салқын тарта бастайтынын білдіреді. Тура мағынасы — күздің алғашқы белгісі табиғаттан бірден сезіледі. Астарлы мағынасы — уақыттың өзгерісін жіті байқап, мезгілге сай қамдану керек; ауа райы құбылғанда да, өмірдегі кез келген өзгеріске де бейқам қарамау қажет.
Образдар мен теңеулер
«Сүмбіле» — күздің басталғанын аңғартатын мезгілдік белгі. «Су суыр» деген тіркес судың тым салқындап, суықтың күшейгенін бейнелейді. «Таразыда таң суыр» дегені де таңғы салқынның ерте түсетінін көркем түрде жеткізеді. Мұндағы суреттеу арқылы халық табиғаттағы нәзік өзгерісті дәл танып, оны өмір тәжірибесіне айналдырған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал әсіресе маусым ауысқанда қолданылады. Мысалы, қыркүйекке жеткенде жұрт жылы киімін ертерек дайындап, егінді, малды, үй-жайды суыққа әзірлейді. Яғни, «күз келді» дегенде қамсыз отырмай, алдын ала әрекет ету керегін еске салады.
Tarazyda tań sýyr.