Ақырап ақырып келеді,
қарлы боранын шақырып келеді.
«Ақырап ақырып келеді, қарлы боранын шақырып келеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ақырап айы, шамамен қазанның соңы мен қарашаның басы, ақырып, яғни гүрілдеп, долы желмен келеді де, артынан қарлы боранды ертіп әкеледі. Мақал халық күнтізбесіндегі күзден қысқа өтуді сипаттайды: бұл айда ауа райы күрт бұзылып, алғашқы қар, суық жел басталады. Малшыға бұл — қыстауға көшудің, малды қораға жабудың уақыты. Мақал алдағы қыстың қатал келетінін еске салып, қамданып қалуға үндейді.
Образдар мен теңеулер
«Ақырап» — шығыс күнтізбесінен келген ай атауы, Шаян шоқжұлдызының аты. Мақал оны «ақыру», яғни арыстандай гүрілдеп айқайлау етістігімен ойнатады: Ақырап — ақырып. Ай тірі мақұлықтай суреттеледі: ол ақырып келеді, боранды шақырып келеді. «Ақырып — шақырып» ұйқасы мен «келеді» қайталауы ырғақ береді. Жел мен боранның гүрілі — даладағы күзгі ауа райының нақты дыбысы.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Күздің соңында ауа райы суыта бастағанда малшылар мен ауыл адамдары айтады. Сарыны — ескерту, кейде әзіл. Мысалы, қазанның аяғында алғашқы боран соққанда шопан: «Ақырап ақырып келеді, қарлы боранын шақырып келеді, малды қораға жабайық». Қазір көбіне ескі күнтізбе туралы әңгімеде келтіріледі.
Қолданылу жағдаяттары
— Қазанның соңында күшті жел тұрып, алғашқы қар ұшқындағанда, ата қыстауға көшуді тездетуді тапсырды.
— Қалада оқитын қызына әкесі телефонда күздің аяғындағы боран туралы айтып, осы мақалды келтіріп, жылы киінуді өтінді.
qarly boranyn shaqyryp keledi.