«Өткен күннің бәрі ұмыт.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Өткен күндер біртіндеп жадтан өшеді: кешегі қуаныш та, кешегі ренжіс те уақыт өте күңгірттенеді. Мақал адам табиғатының осы қасиетін айтады. Бір жағынан, бұл — жұбаныш: ауыр қайғы, ащы сөз мәңгі жүрек ауыртпайды, уақыт жараны жазады. Екінші жағынан, ескерту: жақсылық та ұмытылады, кешегі еңбекке сүйеніп, бүгін қол қусырып отыруға болмайды. Кейде мақал «ескі дауды қозғама, өткенді кешір» деген ниетпен де айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалда бейнелі сөз жоқ, ол тура, қарапайым айтылған, бірақ «бәрі» деген бір сөз оған салмақ береді: ұмытылмайтын күн жоқ. «Ұмыт» мұнда бұйрық емес, «ұмытылған, естен шыққан» деген сын мағынасында тұр: «ұмыт болды», «ұмыт қалды» дегендегідей. Көшпелі өмірде қоныс та, жұрт та ауысып, кешегі белгілер жоғалып отырған, сондықтан уақыт пен ұмыту тақырыбы ел санасына жақын. Қысқа, тұжырымды сөйлем мақалды күнделікті әңгімеде оңай айтылатын сөзге айналдырған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне ренжісіп қалған екі адамды татуластырғанда немесе ескі өкпені қозғаған кісіні сабасына түсіргенде айтады: болар іс болды, уақыт бәрін жуып кетті. Қайғырған адамды жұбатқанда да айтылады, бірақ қазаның алғашқы күндері мұндай сөз суық естілуі мүмкін. Кейде өкінішпен де айтылады: бір кездегі даңқ та, жақсылық та ұмытылды деген мағынада. Мысалы: «Жиырма жыл бұрынғы дауды несіне қозғайсыз, өткен күннің бәрі ұмыт».
Қолданылу жағдаяттары
— Баяғыда шабындық үшін ренжісіп қалған екі көрші жылдар өткен соң бір тойда кездескенде, ақсақал оларды қол алыстырып, мақалды айтады.
— Шай үстінде әжесі немересіне жастық шағындағы бір оқиғаны еске түсіре алмай, күліп мақалды айтады.