Қараша болмай, қар жаумас.
«Қараша болмай, қар жаумас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қараша айы келмей, қар жаумайды: нағыз қар қарашада түседі. Мақал халықтың табиғатты бақылауынан шыққан, малшыға қыстың қашан басталатынын білдіреді. Ауыспалы мағынада әр нәрсенің өз мезгілі барын, уақыты жетпей, болатын іс болмайтынын айтады: асығудың да, алдын ала уайымдаудың да қажеті жоқ. Кейде «қараша келді, қамыңды жаса» деген ескерту реңкімен де айтылады.
Образдар мен теңеулер
Қараша — қазіргі күнтізбеде қыстың алдындағы ай. Сөздің өзі «қара» сөзін еске салады: күз соңында жер қарайып, шөп қурап, күн қысқарады. «Қараша — қар» бас дыбыстары үндес, мақалдың бар әсері осыда. Қар — қыстың белгісі, малшы үшін тебіннің қиындауы, бірақ сонымен бірге жерге ылғал. Мақал ықшам, бір тынысты, санамақтай жатталады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Күзде ауа райы туралы әңгімеде, қыстың кешігуін не ерте келуін талқылағанда айтылады. Сарыны — болжам, жайбарақат түсіндіру. Мысалы, қазанда қар қашан жауады деп сұраған немересіне ата: «Қараша болмай, қар жаумас, әлі ерте». Ауыспалы мағынада асыққан адамға сабыр айтуға да жарайды.
Қолданылу жағдаяттары
— Қазанда шанасын дайындап қойған немересіне ата күліп, қардың әлі ерте екенін айтты.
— Жаңа жұмысында бірден бастық болғысы келген жігітке ағасы әр нәрсенің өз кезі барын осы мақалмен түсіндірді.