Ағайын туралы 249
Ағайын туралы мақал-мәтелдер туыстықтың қадірін, бірліктің күшін, сыйластық пен татулықты дәріптейді.
249
Мақал-мәтел
98.9K
Қаралым
397
Орташа
Ең көп оқылған
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Ата-ананың қадірін,
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Негізгі мағынасы Ата-ананың қадірін өзің бала сүйіп, оны өсірудің бейнетін көргенде ғана түсінесің: түнгі ұйқысыздық…
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
Негізгі мағынасы Жеті атасын білмеген адамды халық жетесіз деп сынайды: ақыл-парасаты, тәрбиесі жетпеген, өзінің кім…
Жолы болар жігіттің,
Жеңгесі шығар алдынан.
Жеңгесі шығар алдынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жолы оңға басатын, ісі сәтті жігіттің алдынан жеңгесі шығып, жолын ашып…
Бас жарылса, бөрік ішінде,
Қол сынса, жең ішінде.
Қол сынса, жең ішінде.
Негізгі мағынасы Басың жарылса, бөрігіңнің астында қалсын, қолың сынса, жеңіңнің ішінде қалсын — яғни отбасының…
Сұрыптау:
Абысынның аразы,
Ағайынның сәнін кетірер.
Ағайынның аразы
Елдің сәнін кетірер.
Ағайынның сәнін кетірер.
Ағайынның аразы
Елдің сәнін кетірер.
Негізгі мағынасы Абысындар, яғни ағайынды жігіттердің әйелдері, араздасса, бір шаңырақтан тараған әулеттің берекесі…
Аға адасса, іні із кесер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкен ағайынның жолы бұзылса, кіші іні соны түзетуге, іздеп табуға, дем беруге тиіс екенін…
Аға бастар, іні қоштар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің жолы, бастамасы мен жауапкершілігі алдыңғы орында болатынын білдіреді. «Аға бастар»…
Аға - бордай, іні - зордай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын арасындағы жас ерекшелігі мен орын тәртібін аңғартады. «Аға» сөзі сыйлы, жол…
Аға - бор, іні - тас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағалы-інілі қарым-қатынаста үлкеннің орны жұмсақ, мейірімді, кешірімді болатынын, ал інінің…
Күнде бір мақал
«Ағайын туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Ағаға қарап іні өсер.
Негізгі мағынасы «Ағаға қарап іні өсер» деген мақал үлкеннің кішіге үлгі болатынын білдіреді. Мұнда тура мағынада іні…
Ағаға ықылас - іні парызы.
Негізгі мағынасы Ағаға ықылас көрсету — іні үшін міндет, парыз. Бұл мақал үлкенді құрметтеу, жасы үлкен адамға ізет…
Ағадан - ақыл, атадан - нақыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің ақылы мен өмірлік тәжірибесінің құнды екенін айтады. Тура мағынасында ағадан ақыл…
Ағадан қалғанды іні киіп өседі,
Ападан қалғанды сіңлі киіп өседі,
Көрмегендерін ойына түйіп өседі.
Ападан қалғанды сіңлі киіп өседі,
Көрмегендерін ойына түйіп өседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайынның, әсіресе аға мен апаның тәрбиесі мен үлгісі кейінгі іні-қарындасқа мұра болып…
Аға жақсы болса, панасы бар,
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағаның отбасындағы, ағайын арасындағы орны өте маңызды екенін білдіреді. Аға жақсы, ақылды…
Ағайын - ағайынның айнасы.
Негізгі мағынасы Айнаға қарасаң, өз бейнеңді көресің; туысыңа қарасаң, өз әулетіңнің келбетін көресің. Мақал ағайынның…
Ағайын ала болғанда,
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Негізгі мағынасы Ағайын бөлініп, араздасқанда, адамның аузына апарған асы да кетеді, яғни қолдағы несібе, тұрмыстың…
Ағайын алтау болса, адам тимейді,
Тура жүрсең, лебізің күймейді.
Тура жүрсең, лебізің күймейді.
Негізгі мағынасы Екі жолда екі ақиқат. Біріншісі: ағайының алтау, яғни көп әрі ынтымақты болса, саған ешкім тиісе…
Ағайын - ащы, мал - тұщы.
Негізгі мағынасы Бір жағында ағайын тұр, екінші жағында мал: біріншісі «ащы», екіншісі «тұщы». Халық бұл сөзбен адамның…
Ағайын ащы, мал тұщы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ағайын-туыс кейде ащы сөз айтып, шындықты бетке басуы мүмкін, ал мал…
Ағайын
бар болсаң, көре алмайды,
жоқ болсаң, бөліп бере алмайды.
жақсы болсаң, күндейді,
жаман болсаң, жүндейді.
бар болсаң, көре алмайды,
жоқ болсаң, бөліп бере алмайды.
жақсы болсаң, күндейді,
жаман болсаң, жүндейді.
Негізгі мағынасы Мақал жаман ағайынның төрт түрлі мінезін тізеді. Бар болсаң, яғни дәулетің, табысың болса, көре алмай…
Ағайын бірде араз, бірде тату.
Негізгі мағынасы Туыстар бірде ренжісіп, сөйлеспей қалады, бірде қайта табысып, бір дастарқанда отырады. Мақал мұны…
Ағайын бір өліде, бір тіріде.
Негізгі мағынасы Ағайын-туыс бір жерге екі жағдайда міндетті түрде жиналады: біреу дүние салғанда және тірі адамның…
Ағайынға қадірім жоқ, бетімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Негізгі мағынасы Бұл — ер адамның мұңлы шағымы: ағайынның алдында қадірім жоқ, олар менің бетімді көреді, әйелімнің…
Ағайынға қарап мал өсер.
Негізгі мағынасы Малдың өсуі ағайынға байланысты: туыстар тату, бір-біріне қолғабыс беріп отырса, шаруа да өркендейді…
Ағайынға қарап мал өсер,
Қарағайға қарап тал өсер.
Қарағайға қарап тал өсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мал да, тал да өзіне лайық ортада өсіп-өнеді. Астарлы мағынасы — адам да…
Ағайын мен жекжат арасын,
Майына мінген ат айырады
Немесе оқымаған бата айырады.
Майына мінген ат айырады
Немесе оқымаған бата айырады.
Негізгі мағынасы Ағайын мен жекжаттың арасын кейде түкке тұрмайтын нәрсе бұзады. Біреу туысының семіз атын сұрап мініп…
Ағайыннан жат жақсы,
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
Сыйласа алса.
Арғымақтан жабы жақсы,
Шаба алса.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кейде өз туысыңнан да, қымбат көрінген арғымақтан да өз міндетін дұрыс…
Ағайынның азары болса да, безері болмайды.
Негізгі мағынасы Ағайыннан азар, яғни реніш, кейде тіпті зиян да келуі мүмкін, бірақ безер, яғни біржола теріс айналып…
Ағайынның алтын сарайынан,
Ананың жыртық лашығы артық.
Ананың жыртық лашығы артық.
Негізгі мағынасы Ағайынның алтын сарайы қанша бай, сәнді болса да, ананың жыртық, тесік лашығы одан артық. Себебі…
Ағайынның көңілі сәл нәрседен қалады.
Негізгі мағынасы Ағайынның көңілі нәзік: тойға шақырмай қалу, сәлемді салғырт беру, табаққа тиісті мүшені салмау сияқты…
Ағайынның қызығы - алыс-беріс,
Құдалықтың қызығы - барып-келіс.
Құдалықтың қызығы - барып-келіс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық пен құдалық қатынастың берік болуы аралас-құралас, алыс-беріс арқылы нығаятынын…
Ағайынның ұрысы - торқаның жыртысы.
Негізгі мағынасы Ағайынның ұрысы торқаның жыртығы сияқты: қымбат матаның жыртығын шебер қолмен жамап, сыртынан…
Ағайын өзгеге қиса да, өлімге қимайды.
Негізгі мағынасы Туыс кейде сені біреуге «қияды»: дауда жақтаспай қалады, сыбағаңды бөтенге береді, өкпелегенде теріс…
Ағайын татуда ат көп,
Абысын татуда ас көп.
Абысын татуда ас көп.
Негізгі мағынасы Ағайын тату болса — аты көп, абысындар тату болса — асы көп. Ер адамдардың бірлігі мал мен күш-қуатты…
Ағайын-туыс кімде жоқ,
Сыйласпаса жат жуық.
Сыйласпаса жат жуық.
Негізгі мағынасы Ағайын-туыс кімде жоқ дейсің, бәрінде бар. Бірақ туыс болғанның бәрі жақын бола бермейді: егер…
Ағайының бай болса,
Асағаның май болар.
Асағаның май болар.
Негізгі мағынасы Туысың ауқатты болса, сенің де ауызың аққа тиеді: той-жиында, қонақасыда, қиын күнде соның дәулетінен…
Аға - қорған, іні - зордан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын арасындағы өзара сүйеніш пен жауапкершілікті білдіреді. Тура мағынасында аға інісін…
Ағаның үйі - ақ мешіт.
Негізгі мағынасы Ағаның үйі – іні-қарындас үшін құтты, қадірлі, паналы орын. Мұнда тек «аға» деген туыстық атау емес…
Аға өлсе, жеңге мұра,
Ат өлсе, сауыры мұра.
Ат өлсе, сауыры мұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аға қайтыс болса, оның орнын жеңге басқандай, үй ішіндегі жауапкершілік…
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Ағасына қарай інісі,
Апасына қарай сіңлісі.
Апасына қарай сіңлісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің мінезі мен тәрбиесі кішіге тікелей әсер ететінін білдіреді. Ағасы қандай болса…
Ағасы өлсе - оң қанатының қайырылғаны,
Інісі өлсе - сол қанатының қайырылғаны.
Інісі өлсе - сол қанатының қайырылғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аға мен іні жоғын бірдей ауыр қайғы деп көрсетеді. Аға — үйдің қорғаны, ақылшысы, тірек…
Аға ұрар болар, іні тұрар болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — отбасында немесе ағайын арасында аға ашуланып, қатал сөйлеп, тіпті ұрсып…
Адамды алдау - арыңның алдында күнә,
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды алдаудың да, ағайын ішіндегі үлкенді алдаудың да ауыр күнә екенін ескертеді. Тура…
«Ағайын туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың туыстық қатынасқа, бауырмалдыққа және ел ішіндегі ынтымаққа берген бағасын танытатын нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар ағайынның арасы ажырамай, қиын шақта сүйеніш, қуанышта серік болуын насихаттайды.
Мұндағы мақал-мәтелдер жақын-жуықпен тату болудың, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетудің мәнін ашады. Туыстықтың тек қан байланысы емес, ортақ жауапкершілік пен адамгершілік өлшемі екенін еске салып, ұрпақты бірлікке, кешірімге, ынсап пен сыйға тәрбиелейді.
Мұндағы мақал-мәтелдер жақын-жуықпен тату болудың, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетудің мәнін ашады. Туыстықтың тек қан байланысы емес, ортақ жауапкершілік пен адамгершілік өлшемі екенін еске салып, ұрпақты бірлікке, кешірімге, ынсап пен сыйға тәрбиелейді.