Ағайын
бар болсаң, көре алмайды,
жоқ болсаң, бөліп бере алмайды.
жақсы болсаң, күндейді,
жаман болсаң, жүндейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ағайын-туыстың ара-қатынасындағы адам мінезін шынайы көрсетеді. Тура мағынасында, ағайын бар кезде кейде қызғаныш танытып, қуанышыңа ортақтаса алмауы мүмкін; ал сен жоқ кезде саған тиесілі істі, мал-мүлкті не үлесті бөліп беруге асықпайды. Астарлы мағынасы — туыс болғанмен, бәрі бірдей адал да мейірімді болмайды, сондықтан адам өз орнын, абыройын сақтап, көпке сүйеніп ғана өмір сүрмеуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "күндейді" сөзі қызғанышты, іштарлықты білдіреді. "Жүндейді" дегені — бетке айтпай, сырттан мін іздеп, сөгу, кемсіту мағынасында жұмсалған бейнелі сөз. Ал "көре алмайды" мен "бөліп бере алмайды" тіркестері ағайын арасындағы екіұдай мінезді: бір жағынан іштарлық, екінші жағынан сараңдық пен салқындықты аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал туыстар арасындағы шынайы ниет әрқашан бірдей бола бермейтінін еске салады. Мысалы, бір адам бизнес ашып, жетістікке жетсе, кейбір ағайындары іштей қызғанып, қолдау көрсетпей қоюы мүмкін; ал қиындыққа тап болса, бәрі бірдей жәрдем бере бермейді. Сондықтан адам туысты қадірлей отырып, өз еңбегіне, өз тірегіне де сенуді ұмытпауы керек.
bar bolsań, kóre almaıdy,
joq bolsań, bólip bere almaıdy.
jaqsy bolsań, kúndeıdi,
jaman bolsań, júndeıdi.