Адамды алдау - арыңның алдында күнә,
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды алдаудың да, ағайын ішіндегі үлкенді алдаудың да ауыр күнә екенін ескертеді. Тура мағынада — біреуді өтірікпен шатастыру, сенімін бұзу. Астарлы мағынада — кез келген адамға қиянат жасау ар-ұятқа сын, ал ағаны алдау тек сол кісіге емес, анаға да, бүкіл әулетке дақ түсіреді. Қазақ түсінігінде үлкеннің ақысын жеу, сенімін ақтамау — адамдыққа жат қылық.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ар» — адамның ішкі таза өлшемі, ұят пен намыстың таразысы. «Ана» — тәрбиенің, мейірімнің, әулет берекесінің символы. Ағаны алдау арқылы мақал үлкенге құрметсіздікті, отбасы ішіндегі сенімнің бұзылуын көрсетеді. Яғни бір өтірік тек екі адамның арасында қалмайды, ол тұтас тәрбиелік ортаға әсер етеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, жұмыс орнында әріптесіңе жалған уәде беріп, істі атқармай қою — сенімнің жоғалуы. Ал отбасында үлкен ағасына өтірік айту анасының көңілін де қалдырады. Сондықтан бұл нақыл шыншыл болуға, арды жоғары қоюға, үлкенді сыйлап, әулет абыройын сақтауға үндейді.
Aǵany aldaý - ananyń aldynda kúná.