Жолы болар жігіттің,
Жеңгесі шығар алдынан.

Негізгі мағынасы

Ісі оңға басатын, бағы жанған жігіттің алдынан жеңгесі шығады: не қонақ қылады, не керек кісіге жолықтырады, не айтпаса да жөн сілтейді. Мақал жолы болған адамға жағдайдың өзі ыңғайланып тұратынын, керек нәрсенің дәл уақытында табылатынын айтады. Көбіне күтпеген сәттілікке таңырқап, күлімсіреп айтылады: адам іздеген жеріне жетпей-ақ көмек өзі алдынан шыққандай болады.

Образдар мен теңеулер

Жеңге — ағаның әйелі. Қазақ салтында жеңге қайнысына ең жақын сырлас, ақылшы саналған: жігіттің қыз айттыруына, ұрын баруына дәнекер болып, жасырын сөзді жеткізіп, жол ашқан да жеңге. Сондықтан жігіт үшін алдынан жеңгесінің шығуы — ісінің оңалатынының белгісі. «Жолы болу» тіркесі сапардың сәтті болуын да, жалпы бақыттың жүруін де білдіреді. Екі жолдың ырғағы мақалды ауызға жеңіл етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды әзіл-қалжыңмен, біреудің сәті түскенін көргенде айтады: дастархан жайылып жатқанда кірген қонаққа, іздеген адамын есік алдында кездестірген досқа. Кейде өзің туралы күліп айтасың. Ауыр сәтсіздікке ұшыраған адамға айтылмайды, ол тек жеңіл, қуанышты жағдайға жарасады. Мысалы, ет түсіп жатқан кезде келген жігітті көріп, үйдегілер: «Жолы болар жігіттің жеңгесі шығар алдынан», — деп күледі.

Қолданылу жағдаяттары

— Жоғалған қойын іздеп жүрген жігіт қайдан табарын білмей тұрғанда, алдынан көрші ауылдың шопаны шығып, қой өз қорасында екенін айтады.
— Тойға кешігіп келген жігіт дәл шашу шашылып жатқан сәтте кіреді. Ағасы қалжыңдап осы мақалды айтады.