Ағасына қарай інісі,
Апасына қарай сіңлісі.

Негізгі мағынасы

Іні ағасына, сіңлі апасына тартады: кіші бала үйдегі өзінен үлкен бауырының мінезін, жүріс-тұрысын алады. Мақал бауырлардың ұқсастығын әрі үлкеннің үлгі болатынын айтады. Апа мұнда — үлкен әпке, қыз баланың алдындағы әпкесі. Ұлдар ағасының соңынан, қыздар апасының соңынан ереді: бірі ат мінуді, бірі кесте тігуді үйренеді. Мақалды бір әулеттің балаларын бағалағанда да айтады: үлкенін көрсең, кішісін де болжауға болады.

Образдар мен теңеулер

Мақал бірдей екі жолмен құрылған: «пәленге қарай түгені». «Қарай» сөзі мұнда «соған тартып, ұқсап» деген мағынада. Ағасы — інісі, апасы — сіңлісі деген жұптар ер мен қыз баланың екі тармағын қамтиды. Қазақ отбасында ұл ағасының қасында, қыз анасы мен әпкесінің қасында тәрбиеленгендіктен, бұл бөлініс табиғи. Кей өңірде «апа» деп ананы да атайды, бірақ мұнда «сіңлі» сөзімен жұпталғандықтан, үлкен әпке айтылып тұр. Ұйқас «інісі — сіңлісі» сөздеріне түседі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бір үйдің балаларын салыстырғанда, үлкенінің жақсы не жаман мінезі кішісіне жұққанын байқағанда айтылады. Көбіне мақтау, кейде үлкен балаға «саған қарап отыр» деген ескерту реңкімен. Біреудің баласын ағасының қатесімен ғана бағалап, алдын ала кінәлау орынсыз. Мысалы: «Үлкен қызы ұқыпты еді, кішісі де сондай болып өсіпті — апасына қарай сіңлісі».

Қолданылу жағдаяттары

— Құда түсу кезінде жігіттің анасы қыздың үлкен әпкесінің үйіне барып, оның шаруақорлығын көріп, көңілі орнықты.
— Ауылдағы домбырашы жігіттің інісі де жас кезінен күй тартып, жұрт оны ағасымен қатар мақтады.