Ағасы өлсе - оң қанатының қайырылғаны,
Інісі өлсе - сол қанатының қайырылғаны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал аға мен іні жоғын бірдей ауыр қайғы деп көрсетеді. Аға — үйдің қорғаны, ақылшысы, тірек болатын үлкені; іні — жалғасы, сүйеніші, арқа тұтар жақыны. Сондықтан олардың біреуі өмірден өтсе, адам өзін қанатынан айырылған құстай сезінеді. Тура мағынасы — құстың бір қанаты қайырылса, ұша алмай қалады. Астарлы мағынасы — ағайынның орны толмас, туыстықтың қадірі зор, ал айырылысу жүрекке үлкен соққы.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «оң қанат» пен «сол қанат» — адамның екі бірдей тірегі, өмірдегі тепе-теңдігі. Қазақ танымында қанат — еркіндік, күш, қорғаныс белгісі. Аға мен ініні қанатқа теңеу олардың бір-бірін толықтырып тұратынын аңғартады: бірі ақыл мен бағыт берсе, екіншісі қуат пен жалғастық әкеледі. Осылайша мақал туыстық байланысты өте нәзік әрі әсерлі бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал ағайынның қадірін ұмытпауға шақырады. Мысалы, отбасының үлкен ағасы қайтыс болса, інісі мен қарындастары оған сүйенгендей болып, өздерін жетімсіреп қалғандай сезінеді. Сол кезде жұрт «ағаң барда арқаң бар еді» деп жұбатуы мүмкін. Бұл сөз ағайынның тіршіліктегі орнын, қамқорлық пен сыйластықтың маңызын еске салады.
Inisi ólse - sol qanatynyń qaıyrylǵany.