Ағайын туралы 251
Ағайын туралы мақал-мәтелдер туыстықтың қадірін, бірліктің күшін, сыйластық пен татулықты дәріптейді.
251
Мақал-мәтел
97.4K
Қаралым
387
Орташа
Сұрыптау:
Аға өлсе, жеңге мұра,
Ат өлсе, сауыры мұра.
Ат өлсе, сауыры мұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аға қайтыс болса, оның орнын жеңге басқандай, үй ішіндегі жауапкершілік…
Су ағады сағадан,
Жол болады ағадан.
Жол болады ағадан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің жолы кішіге өнеге екенін білдіреді. Тура мағынада су өз арнасымен ағады, ал жол…
Құрбысының асқаны құдасынан білінер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның қадірі мен деңгейі қасында жүрген, араласқан ортасы арқылы…
Жетесіз ұл
жеті атасын қаздырады.
жеті атасын қаздырады.
Негізгі мағынасы Жетесіз ұл — ақылсыз, тәрбиесіз, жөн білмейтін бала. Мұндай бала өз орнын таппай, ата-бабасының…
Асыл - асылдан, нәсіл - нәсілден.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — асыл зат асыл заттан, текті ұрпақ текті әулеттен тарайды. Астарлы…
Күнде бір мақал
«Ағайын туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Аймақ құты - ақсақал,
Ауыл құты - бәйбіше.
Ауыл құты - бәйбіше.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір аймақтың берекесі мен қадірі ақсақалға байланысты, ал ауылдың ырысы…
Атаңды жау шапса, бірге шап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық пен ортақ намысты жоғары қояды. Тура мағынасында, егер әкеңе жау тисе, жалғыз…
Айырылма, жұртым, үйіріңнен
Айырылсаң үйіріңнен,
Қолың кетпес бүйіріңнен.
Айырылсаң үйіріңнен,
Қолың кетпес бүйіріңнен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел-жұрттан, өз ортасынан ажырамауды ескертеді. Тура мағынасында, үйірінен бөлінген мал…
Өзіңді көрген өлсе өлсін,
Атаңды көрген өлмесін.
Атаңды көрген өлмесін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкенді құрметтеуді, әсіресе әке-шеше, ата-текке ізет көрсетудің зор мәнін білдіреді. Тура…
Тіріде сыйласпаған өлгенде жыласпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам тірі кезінде бір-бірін қадірлеп, сыйластық көрсетпесе, өлген соң…
Тұяқты тұяқ жібермейді.
Негізгі мағынасы Тұяқты тұяқ жібермейді деген мақалдың тура мағынасы — тұяқтылар, яғни жылқы сияқты мал бірін-бірі…
Әмеңгердің де әмірі бар.
Негізгі мағынасы «Әмеңгердің де әмірі бар» деген мақалдың тура мағынасы — әмеңгер, яғни жесір қалған келінге не…
Кедей болар жігіт
Биесін сатып, ат алар.
Жалғыз болар жігіт
Ағайынмен ұрысып, жат болар.
Биесін сатып, ат алар.
Жалғыз болар жігіт
Ағайынмен ұрысып, жат болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіттің екі түрлі қателігін салыстырып көрсетеді. Біріншісі — кедейліктен құтылудың жолын…
Аға адасса, іні із кесер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкен ағайынның жолы бұзылса, кіші іні соны түзетуге, іздеп табуға, дем беруге тиіс екенін…
Ескі жұрттың қадірін көшкенде білер,
Қас жақсының қадірін өлгенде білер.
Қас жақсының қадірін өлгенде білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам бір нәрсенің немесе бір кісінің шын құнын ол қолынан шыққанда…
Егіз аттан жығылса,
Басын сүйер ағасы.
Жалғыз аттан жығылса,
Неге келер шамасы?
Басын сүйер ағасы.
Жалғыз аттан жығылса,
Неге келер шамасы?
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайынның, әсіресе ағалық қамқорлықтың қадірін түсіндіреді. Егіз аттан, яғни екі аттан…
Қыздан туған қияқсыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баладан тараған ұрпақ та өз тегінен ажырамайтынын, ана жағынан келген қасиет пен…
Кіші баланың ұятын
Үлкен бала көтереді.
Үлкен бала көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үйдегі кіші баланың аңғармай істеген сөзі не қылығы үшін үлкен бала…
Кәрісі кімнің бар болса,
Хаты соның қолында.
Хаты соның қолында.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қарт адамы бар үйдің, елдің «хаты», яғни сөзі, жолы, жөн-жосығы сол…
Ғайыптан тапқан алтыннан,
Ақсақалдың батасы артық.
Ақсақалдың батасы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аяқ астынан, күтпеген жерден табылған алтыннан да ақсақалдың батасы…
Жақыны көп жасқанбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның артында сүйенері, дем берері, қамқор тірегі көп болса, ол қорықпай, именбей әрекет…
Сұрай келе жанындағы әйелің қарын бөле шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бір нәрсені қайта-қайта сұрап, қазбалай берсе, істің шын мәні ашылып, бұрын байқалмаған…
Аға жақсы болса, панасы бар,
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағаның отбасындағы, ағайын арасындағы орны өте маңызды екенін білдіреді. Аға жақсы, ақылды…
Жерді шым, елді қыз біріктіреді.
Негізгі мағынасы Жерді шым біріктіретіні сияқты, елді де қыз баланың орны, беделі мен қамқорлығы біріктіреді. Мұнда…
Туысы бірдің уысы бір.
Негізгі мағынасы Туысы жақын, бір атаның баласы, бір әулеттен тараған адамдардың мүддесі де, тірлігі де ортақ болады…
Тураушыда да жақының болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал «ең қарапайым, күнделікті тірліктің өзінде де өз адамың, сүйенішің болғаны жақсы» деген ойды…
Үлкен үйдікі ортақ,
Отау үйдікі бұлтақ.
Отау үйдікі бұлтақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үлкен үйде тұрғанның, яғни әулеттің үлкен шаңырағында отырғанның тірлігі…
Үлкен шаңырақтың жанында отау үй көрікті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үлкен шаңырақтың, яғни ордалы үйдің жанында жас отау үй әдемі, көркем…
Көзсіз күнелтсең де,
Көпсіз күнелте алмайсың.
Көпсіз күнелте алмайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жалғыз тіршілік ете алатынын, бірақ ұзақ та, мәнді де ғұмырды елсіз, жұртсыз өткізу…
Қызың - далаң,
Ұлың - панаң.
Ұлың - панаң.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз бала мен ұл баланың отбасындағы орнын салыстырып айтқан. Тура мағынасында, қыз — өсіп…
Туған мен туған табысады,
Тумағанға пәле жабысады.
Тумағанға пәле жабысады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір-біріне туған-туыс адамдар оңай тіл табысады, аралары жақын болады…
Жаман ініге аға болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезі нашар, жөн білмейтін ініге аға болып, оған толық сеніп, сүйеніш…
Адасқан қаздай, руы аздай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның елінен, ортасынан не сүйенер тірегінен айырылғандағы күйін бейнелейді. Тура…
Туырлықсыз тұл үйге
Ту байлаған не керек?
Туысы жоқ жалғызға
Жауға шабу не керек?
Ту байлаған не керек?
Туысы жоқ жалғызға
Жауға шабу не керек?
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалғыз адамның, тірегі жоқ кісінің үлкен іске де, ауыр сынға да толық шамасы жетпейтінін…
Атадан баланын, ойы өзге.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір әулетте туған ата мен баланың ойы бірдей болмайды, әр буынның…
Жездеме тиіп жетілгенім бар болсын.
Негізгі мағынасы «Жездеме тиіп жетілгенім бар болсын» деген мақал адамның біреудің арқасында болса да өмірден орнын…
Ит ұяласын таламайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ит өз ұясын, яғни жатқан орнын немесе өз ортасын таламайды. Астарлы…
Ауылыңа қалың берсең, төменнен бер,
Қызыңа қалың берсең, жоғарыдан бер.
Қызыңа қалың берсең, жоғарыдан бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мал-жанға, қалың малға келгенде ауылға беретін көмекті де, қызға…
Нағашым бай, қайным бай,
Қайтіп жарлы қыласың, Құдайым-ай.
Қайтіп жарлы қыласың, Құдайым-ай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — нағашысы да, қайнысы да бай адамға тұрмысқа шыққан жанның жоқшылық…
Ашу - ағадан, кешірім - ініден.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын арасындағы сыйластық пен сабырды меңзейді. Тура мағынасында, үлкен аға кейде ашу…
Ең көп оқылған
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Ата-ананың қадірін,
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ана мен ағайынның шын қадірі адам басына іс түскенде, өмірдің ауыртпалығын көргенде анық…
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
Негізгі мағынасы Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін…
Жолы болар жігіттің,
Жеңгесі шығар алдынан.
Жеңгесі шығар алдынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жолы оңға басатын, ісі сәтті жігіттің алдынан жеңгесі шығып, жолын ашып…
Бас жарылса, бөрік ішінде,
Қол сынса, жең ішінде.
Қол сынса, жең ішінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқа шыққан дауды, кемшілік пен жараны өз үйіңнің, өз ортаңның ішінде шеш дегенді…
«Ағайын туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың туыстық қатынасқа, бауырмалдыққа және ел ішіндегі ынтымаққа берген бағасын танытатын нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар ағайынның арасы ажырамай, қиын шақта сүйеніш, қуанышта серік болуын насихаттайды.
Мұндағы мақал-мәтелдер жақын-жуықпен тату болудың, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетудің мәнін ашады. Туыстықтың тек қан байланысы емес, ортақ жауапкершілік пен адамгершілік өлшемі екенін еске салып, ұрпақты бірлікке, кешірімге, ынсап пен сыйға тәрбиелейді.
Мұндағы мақал-мәтелдер жақын-жуықпен тату болудың, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетудің мәнін ашады. Туыстықтың тек қан байланысы емес, ортақ жауапкершілік пен адамгершілік өлшемі екенін еске салып, ұрпақты бірлікке, кешірімге, ынсап пен сыйға тәрбиелейді.