Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
347.7K
Қаралым
225
Орташа
Сұрыптау:
Тесік моншақ жерде қалмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тесілген, яғни жібі үзілген моншақ жерге түссе, жоғалмай, бір күні табы...
Үрерге иті, сығарға биті жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Үрерге иті, сығарға биті жоқ» деген мақал сырттай дабыра қылып сөйлейтін, бірақ шын мәнінде ештең...
Темірді от,
ағашты мөр,
адамды сөз балқытады.
ағашты мөр,
адамды сөз балқытады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша темір отқа қызса иіледі, ағаштың бетіне мөр басылса белгі қалады...
Әркімдікі өзіне,
Ай көрінер көзіне.
Ай көрінер көзіне.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адам өзіне жақын, өзіне тиімді, өзіне ұнайтын нәрсені дұрыс деп қабылдайтынын білдіред...
Өз білмегеніңді кісіден сұра,
Үлкен болмаса, кішіден сұра.
Үлкен болмаса, кішіден сұра.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға білмегенін жасырмай, сұраудан ұялмауды үйретеді. Тура мағынасында: егер бір нәрсен...
Өзім асыраған күшігім өзімді қапты.
**Негізгі мағынасы** «Өзім асыраған күшігім өзімді қапты» деген мақал адам өз қолымен өсірген, қамқорлық көрсеткен нәрс...
Дүмше молда дін бұзар,
Қисық арба жол бұзар.
Қисық арба жол бұзар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімсіз, бірақ өзін діндар етіп көрсеткен адамның шын дінді де, елдің берекесін де бұзат...
Жұрттың Ыбырайы - Ыбырай,
Біздің Ыбырай - сұмырай.
Біздің Ыбырай - сұмырай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адамның ел ішінде қадірлі, сыйлы болуы, ал өз ортасында керісінше...
Кісі ақылымен бай болғанша,
Өз ақылыңмен жарлы бол.
Өз ақылыңмен жарлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ойына, өз шешіміне сүйенуді үйретеді. Тура мағынасында, біреудің ақылымен мол т...
Саналы адам сағыңды сындырмас,
Санасыз адам жағыңды тындырмас.
Санасыз адам жағыңды тындырмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — саналы адам өз ісін ойлап, сабырмен әрекет етеді, сондықтан біреуге ке...
«Пұт болдым» деп мақтанба,
Одан да ауыр батпан бар.
Одан да ауыр батпан бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз күшіне, дәрежесіне не байлығына мастанбауды ескертеді. Тура мағынасында пұт пен...
Есіктен кіріп «төр менікі» деме,
Ылдидан келіп «өр менікі» деме.
Ылдидан келіп «өр менікі» деме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға орынсыз менмендік танытпауды ескертеді. Бір нәрсеге жетпей жатып, не оған толық ла...
Ағаштан ағаш сәнін алады,
Адамнан адам тәлім алады.
Адамнан адам тәлім алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының бір-бірінен үйреніп, үлгі алып өсетінін білдіреді. Тура мағынада бір ағашт...
Тілдінің тілінен сақтан,
Сөздінің сөзінен сақтан.
Көздінің көзінен сақтан.
Сөздінің сөзінен сақтан.
Көздінің көзінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы айласына, ащы тіліне, өткір сөзіне және арам пиғылына сақ болуды ескертеді...
Көп тыңда, аз сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орынсыз көбейтпей, алдымен тыңдай білуді үйретеді. Тура мағынасы — көп есті...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.