Адам қатесіз болмас,
Көл бақасыз болмас.
«Адам қатесіз болмас, Көл бақасыз болмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Көлде бақа болмай тұрмайтыны сияқты, адам да қатесіз өмір сүрмейді. Мақал мінсіз адам жоқ екенін табиғаттың қарапайым көрінісімен дәлелдейді. Бұл сөз бір жағынан қателескен кісіні жұбатады, екінші жағынан өзгенің қатесіне кешіріммен қарауға шақырады. Бірақ мұнда қатені ақтау емес, оны табиғи нәрсе деп мойындау бар: қатесіз адам болмаса да, қатесін түзейтін адам болады.
Образдар мен теңеулер
Көл мен бақа — қазақ даласында кез келген адамға таныс көрініс: жаздың кешінде көлдің жағасы бақаның шуылына толады. Бақа көлдің сәні де, пайдасы да емес, бірақ ол көлден ажырамайды. Қате де адам өміріндегі сондай қажетсіз, бірақ ажырамас бөлшек. Мақал екі жолдың параллеліне құрылған: «қатесіз болмас» пен «бақасыз болмас» бір қалыпта қайталанып, соңғы сөздердің үндестігі оны жатқа айтуды жеңілдетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне біреу қателесіп, ұялып тұрғанда жұбату ретінде айтады. Сондай-ақ біреудің кішкене қатесін үлкен шу етіп жатқандарды басу үшін қолданылады. Өз қатесін ақтау үшін айтса, ерсі естіледі: тыңдаушы оны сылтау деп қабылдайды. Мысалы: «Есепте бір қате жібердің деп жылама. Адам қатесіз болмас, көл бақасыз болмас, келесі жолы мұқият бол».
Қолданылу жағдаяттары
— Ас үйде келін сорпаға тұзды артық салып, ұялып тұрғанда енесі күліп осы мақалды айтып, қазанға су қосады.
— Жас балуан бір қимылдан жаңылып жеңіліп қалады, бапкері оны жұбатып, келесі жаттығуды бірге жоспарлайды.
— Ауыл жиынында әкім есептегі қатесін мойындағанда, қария оны сөгудің орнына осы сөзбен қолдайды.
Kól baqasyz bolmas.