Адасқанның айыбы жоқ,
Қайтып үйірін тапқан соң.
Ашылғанның айыбы жоқ,
Өзі біліп жапқан соң.

Негізгі мағынасы

Адасқан жылқы үшін айып жоқ, егер ақыры өз үйіріне қайтып келсе; бір қатесі ашылған адам үшін де айып жоқ, егер оны өзі түсініп, жөнге келтірсе. Мақал адамның қателесуі табиғи екенін, маңыздысы — қатені мойындап, дұрыс жолға оралу екенін айтады. Мұнда кешірімділік бар: жаңылғанды бірден жазғыруға болмайды. Бірақ шарт та бар: кешірім өзі қайтып, өзі түзелгенге ғана беріледі.

Образдар мен теңеулер

Үйір — бір айғыр бастаған жылқы тобы. Жылқы кейде боранда, түнде үйірінен адасып кетеді, бірақ тәжірибелі жылқы өз үйірін тауып, қайтып келеді; малшы оны жазаламайды, қуанып қарсы алады. Екінші жұптағы «ашылған — жапқан» бейнесі ашылып қалған нәрсені, мысалы үйдің түндігін не жараны, қайта жабуды көз алдыға әкеледі. Төрт жолдың «айыбы жоқ ... соң» деген қайталанатын құрылымы шарттың маңызын ерекше атап тұр.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды қателесіп, бірақ кейін түзелген адамды қорғап, оны кінәлай беретіндерге айтады. Кешірім сұрап келген туысты, досты қабылдағанда жылы сөз ретінде де қолданылады. Қатесін мойындамай, жалғастыра беретін адамға айтылмайды, өйткені мақалдың шарты орындалмаған. Мысалы, теріс жолға түсіп, кейін адал еңбекке кіріскен жігітті ауыл ақсақалы: «Адасқанның айыбы жоқ, қайтып үйірін тапқан соң», — деп қорғайды.

Қолданылу жағдаяттары

— Ұрсысып, бірнеше жыл хабарласпаған іні ағасына кешірім сұрап келеді. Отбасы оны жылы қарсы алып, әкесі мақалды айтады.
— Сабақтан қашып жүрген оқушы түзеліп, жақсы оқи бастайды. Сыныптастары бұрынғысын еске салғанда, мұғалім оны осы мақалмен қорғайды.