Ақылды мен ақымақ туралы — 2-бет 1532
Сұрыптау:
Айла алтау, ақыл жетеу.
Негізгі мағынасы Айла алтау болса, ақыл жетеу: айла-тәсіл қанша көп болса да, ақыл одан бір қадам алда. Мақал айла мен…
Айлалы түлкі алдырмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал айлакер, қулық-сұмдығы бар түлкіні оңай ұстап алу мүмкін еместігін білдіреді. Астарлы…
Айлас қатын мұңдас.
Негізгі мағынасы Мақалдағы «айлас» сөзі «құрдас», «сырлас» сөздері сияқты жасалған: бір айда босанған немесе аяғы ауыр…
Айран ішкен құтылады,
Шелек жалаған тұтылады.
Шелек жалаған тұтылады.
Негізгі мағынасы Айран ішкен құтылады, шелек жалаған тұтылады дейді: айранды ішкен адам білдірмей кетіп қалады, ал…
Айтар сөзін білмесе,
Адамдықтан не пайда?
Артқан жүгін тартпаса,
Атандықтан не пайда?
Адамдықтан не пайда?
Артқан жүгін тартпаса,
Атандықтан не пайда?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға тек аты ғана емес, ісі де сай болу керегін айтады. Бірінші жолда сөзін білмеген…
Күнде бір мақал
«Ақылды мен ақымақ туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Айтқан ақыл дарымас,
Алақұйын адамға;
Дамыл таппас, дағдармас,
Жығылғанша аранға.
Алақұйын адамға;
Дамыл таппас, дағдармас,
Жығылғанша аранға.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақыл-кеңес те, дұрыс сөз де ойы шашыраңқы, сабырсыз, орынсыз асығатын адамға бірден…
Айтқан ауыз, жылаған көз жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз бен істің үйлеспеуін, бір нәрсені айтып тұрып, соған қарсы әрекет етуді сынайды. Тура…
Айтпас жерде аузыңды тый,
Қышынбас жерде қолыңды тый.
Қышынбас жерде қолыңды тый.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз сөйлемеуге, қажетсіз іске араласпауға шақырады. Тура мағынасында «айтатын жер…
Айыр інген кез болса,
Мұрындығы қалар жырылып.
Мұрындығы қалар жырылып.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: айыр інген, яғни жүк артылған не жетекке үйренген інген кейде шабысып…
Айыр құйрық шаяннан,
Айыр тілді адам жаман.
Айыр тілді адам жаман.
Негізгі мағынасы Шаянның құйрығында у бар, шақса ауыр зардап тигізеді. Мақал айыр тілді адам одан да жаман дейді. Айыр…
Ақ Еділдің өзі болмасақ та, бұлағымыз,
Ақылды бастың өзі болмасақ та, құлағымыз.
Ақылды бастың өзі болмасақ та, құлағымыз.
Негізгі мағынасы Ақ Еділдің өзі болмасақ та, оған құятын бұлағымыз; ақылды бастың өзі болмасақ та, сол бастың…
Ақ ит, қара ит, бәрі бір ит.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақ ит те, қара ит те сыртқы түсі бөлек болғанымен, екеуі де бірдей ит…
Аққу құсқа оқ тисе,
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның абыройы мен ел ішіндегі беделі туралы айтады. Аққу су құсына жатса да, жараланса…
Ақсақ ат алтынмен тағаласаң да ақсайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аяғы ақсақ атқа қанша қымбат, асыл тағасыз да, ол бәрібір ақсаңдап жүреді…
Ақсақ ит айға қарап үреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақсақ ит айға қарап үреді, яғни қолынан келмейтін нәрсеге үміттеніп, босқа…
Ақсақ ит сау иттен сауға сұрайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақсақ ит сау иттен «сау», яғни жәрдем, көмек сұрайды. Астарлы мағынасы…
Ақсақ көп жүреді,
Соқыр көп көреді.
Соқыр көп көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бір қарағанда қисынсыз көрінеді: ақсақ адам көп жүре алмайды, ал соқыр адам…
Ақсақтың аяғы жетпесе де, таяғы жетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақсақ адам өзі жүріп бір жерге жете алмаса да, қолындағы таяғымен тіреліп…
Ақсұңңар «ұшармын» деп мақтанба,
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды артық мақтаннан, өз күшіне тым сенуден сақтандырады. Қанша жүйрік, қанша мықты болсаң…
Ақта қара жоқ,
Қараға шара жоқ.
Қараға шара жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақ түстің ішінен қараны, қараның ішінен ақты таба алмайсың. Астарлы…
Ақшелегі түскендей ақтарылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің бар сырын бүкпей, түгел ашып айтуын білдіреді. Тура мағынасында «ақ шелектің…
Ақыл - адам көрігі,
Ақылдың сабыр - серігі.
Ақылдың сабыр - серігі.
Негізгі мағынасы Ақыл адамды көркейтеді, ал ақылдың айнымас серігі — сабыр. Мақал адамның шын көркі бет-әлпетінде емес…
Ақыл алтау, ой жетеу.
Негізгі мағынасы Алты адам бас қосса, ақыл да алтау, ой жетеу болады: әркімнің өз ақылы, өз пікірі бар, бір мәселеге…
Ақыл - алтын сандық,
Адамына қарай ашылар.
Адамына қарай ашылар.
Негізгі мағынасы Ақыл ішінде асыл заты бар алтын сандыққа теңеледі, ал ол сандық кез келген адамның алдында ашыла…
Ақыл - арқан,
Ой - өріс,
Адам - қазық.
Ой - өріс,
Адам - қазық.
Негізгі мағынасы Адам — қазық, ақыл — арқан, ой — өріс. Арқанға байланған ат қазықты айнала, арқан жеткен жерге дейін…
Ақыл - ар-ұяттың күзетшісі.
Негізгі мағынасы Ақыл ар мен ұятты күзетіп тұрады: адам ұят іске бой ұрмақ болғанда, ақыл оны тоқтатып, «бұл саған…
Ақыл арымас, алтын шірімес.
Негізгі мағынасы Ақыл арымайды, яғни көп жұмыстан жүдеп-қажымайды, ал алтын жерде жатса да шірімейді. Мақал ақылды…
Ақыл - ауыс, ырыс - жұғыс.
Негізгі мағынасы Ақыл бір адамнан екіншісіне ауысады, ал ырыс-береке жанындағыға жұғады. Ақылды кісімен сөйлессең, оның…
Ақыл бітпес дәулетке,
Дәулет бітпес келбетке.
Дәулет бітпес келбетке.
Негізгі мағынасы Мұндағы «бітпес» — «таусылмас» емес, «бітпейді, қонбайды» деген мағынада. Байлыққа ақыл қоса бітпейді…
Ақыл болса, бақыр табылар.
Негізгі мағынасы Ақылы бар адам ақшасыз қалмайды: бақыр, яғни тиын-тебен, табыс оған табылады. Мақал ақыл мен ақшаны…
Ақылға кішілік жүрмейді.
Негізгі мағынасы Ақыл жасқа, атаққа, лауазымға қарамайды: дұрыс сөзді кіші айтса да, ол ақыл болып қала береді. Кішілік…
Ақылға саңыраулық айып.
Негізгі мағынасы Ақыл сөзге құлақ аспау — айып, кешірілмес мін. Саңырау адамның естімейтіні өз еркінде емес, ал ақылға…
Ақылдан асар амал жоқ,
Батырлар алмас қамал жоқ.
Батырлар алмас қамал жоқ.
Негізгі мағынасы Ақылдан асатын амал жоқ, батырлар ала алмайтын қамал жоқ. Мақалдың екі жолы бір-бірін толықтырады…
Ақылдан жақын дос бар ма?
Ашудан жаман қас бар ма?
Жиырма бестен артық жас бар ма?
Қымыздан дәмді ас бар ма?
Ашудан жаман қас бар ма?
Жиырма бестен артық жас бар ма?
Қымыздан дәмді ас бар ма?
Негізгі мағынасы Бұл мақалда сұрақ түрі арқылы өмірдегі ең қымбат төрт құндылық аталады: ақыл, сабыр, жастық шақ және…
Ақылды адам айтқызбай біледі,
Ақсұңқар қаққызбай іледі.
Ақсұңқар қаққызбай іледі.
Негізгі мағынасы Ақылды адамға бәрін айтып түсіндірудің қажеті жоқ, ол жағдайды бір ишарадан, тіпті айтылмаған…
Ақылды адам ақымақтан да бірдеме үйренеді
Негізгі мағынасы Ақылды адам ақымақтан да бір нәрсе үйрене алады, кейде ең жақсы сабақты дәл содан алады. Ақымақтың…
Ақылды адам батпан-ақ,
Ақылсыз адам сасқалақ.
Ақылсыз адам сасқалақ.
Негізгі мағынасы Ақылды адам батпандай салмақты, орнықты болады; ақылсыз адам сасқалақтап, не істерін білмей әбігерге…
Ақылды аузын жауып, ділін ашар.
Негізгі мағынасы Ақылды адам аузын жауып, ділін ашады: аз сөйлеп, көңілін, ішкі ойын ашады. Діл — жүрек, көңіл, ішкі…
Ақылды әйел күйеуінің ойнап айтқанын
Ойлап талдайды.
Ойлап талдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің зеректігін, байсалдылығын және сөздің астарын түсіне білетін парасатын көрсетеді…
Ақылды бақырды да бағалайды,
Ақымақ алтынды да қаралайды.
Ақымақ алтынды да қаралайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бағасы байлығымен емес, ақыл-парасатымен өлшенетінін білдіреді. Ақылды адам аз ғана…