Адам баласы үрген мес секілді,
Аузын ашсаң, босап қоя береді.

Күнде бір мақал

«Адам баласы үрген мес секілді, Аузын ашсаң, босап қоя береді.» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Үрлеп толтырылған мес тығыны ашылса, ішіндегі ауа шығып, лезде солып қалады. Адам да сол сияқты: ішіне ашу, өкпе, мақтаныш не сыр толып, кеудесі көтеріліп жүргенімен, аузын ашып сөйлей бастаса, бәрі сыртқа шығып, өзі басылып қалады. Мақалдың негізгі мағынасы — ішкі қысым сөз арқылы босайды: өкпесін айтқан кісі жеңілдейді, ал кеуде керген адамның да сөйлеген соң шын салмағы көрініп қалады. Екінші оқылуы — адам ішіндегісін ұзақ ұстай алмайды, сөзге тартсаң, барын айтып қояды.

Образдар мен теңеулер

Мес — ешкі не қой терісін тұтас сыпырып, илеп тігетін ыдыс. Оған су, қымыз, май құйған, ал үрлеп толтырған месті өзеннен өткенде қалқыма ретінде де пайдаланған. Үрген мес сырттай толық, қатты көрінеді, бірақ ішінде тек ауа бар. Мақал дәл осы айырманы ұстаған: сырт көрініс пен ішкі мазмұн. «Аузын ашу» меске де, адамға да қатысты: меске — тығынын суыру, адамға — сөйлеу. Бір тіркес екі мағынаны қатар алып жүр, сондықтан теңеу күлкілі әрі дәл шығады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды ашуланып, өкпелеп жүрген адамды сөйлетіп, көңілін басу керек болғанда айтады: ішіндегісін шығарсын, сонда басылады. Кейде кеудесін керіп, мақтанып жүрген кісіге әзілмен айтылады: бір-екі сұрақ қойсаң-ақ, ішінде ештеңе жоғы көрінеді. Сырды сақтай алмайтын адам туралы да қолданылады. Ауыр қайғыдағы адамға айтуға келмейді, мысқыл болып естіледі. Мысалы: «Ағаң ашулы келді ғой. Қойшы, сөйлесін, адам баласы үрген мес секілді, аузын ашса босап қоя береді».

Қолданылу жағдаяттары

— Көршісімен дауласып келген күйеуін әйелі шайға отырғызып, бәрін айтқызады; ол сөйлеп болған соң өзі күліп жібереді.
— Жайлауда шал жас жігіттің мақтанын тыңдап отырып, екі-ақ сұрақпен оның ештеңе білмейтінін ашып береді.
— Бапкер ойыннан кейін ашуы келіп тұрған шабуылшыны оңаша сөйлетіп, ренішін айтқызады да, команданы қайта жинайды.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Адам баласы үрген мес секілді, Аузын ашсаң, босап қоя береді. — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Adam balasy úrgen mes sekildi,
Aýzyn ashsań, bosap qoıa beredi.