«Айдарлыны құл, Тұлымдыны - тұл етеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал соғыстың, жау шапқыншылығының зардабын айтады. «Айдарлы» — басына айдар қойған ер бала, жас жігіт; «тұлымды» — тұлымы бар қыз бала. «Тұл» — жесір, панасыз, жалғыз қалған деген мағынада. Тура мағынасы: жау келсе, айдарлыны құл етіп, тұлымдыны тұл қалдырады. Мақалда кім екені айтылмаса да, сөз жау, соғыс, ел басына түскен апат туралы екені анық. Астарлы мағынасы — ел бірлігі мен қорғаны әлсіресе, ең алдымен жас ұрпақ зардап шегеді: ұлдар азаттығынан, қыздар бақытынан айырылады.
Образдар мен теңеулер
Айдар мен тұлым — балалықтың, жастықтың белгісі. Осы нәзік бейненің қасына «құл» мен «тұл» деген ауыр сөздер қойылуы соғыстың қатыгездігін ерекше әсерлі етеді. «Құл» мен «тұл» ұйқасы мақалды есте сақтауға жеңіл етіп, ойды қысқа да нақты жеткізеді. Халық ауыр кезеңдердің жадын осындай сөздерде сақтаған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал бейбітшілік пен ел тұтастығының қадірін еске салады. Мысалы, тарих сабағында «Ақтабан шұбырынды» жылдарын оқығанда, мұғалім осы мақалды келтіріп, соғыстың ең алдымен балалар мен жастардың тағдырын қиратқанын түсіндіре алады. Мақал бейбіт күнді қорғау әр ұрпақтың борышы екенін ұқтырады.
Tulymdyny - tul etedi.