Адам жаманнан жиренбей,
Жақсыны үйренбейді.

Күнде бір мақал

«Адам жаманнан жиренбей, Жақсыны үйренбейді.» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Жаман іс, жаман мінез адамның өз көзіне жиіркенішті көрінбейінше, ол жақсыға шын ұмтылмайды. Біреудің өтірігін, сараңдығын, дөрекілігін көріп, «мен мұндай болмаймын» деп іштей шошынған сәттен бастап адам жақсы әдетті саналы түрде бойына сіңіре бастайды. Мақал тәрбиенің екі жағы барын айтады: жақсыны үйрену мен жаманнан бойды аулақ салу бір-бірінсіз жүрмейді. Жамандыққа көзі үйреніп, оны қалыпты санап кеткен кісі жақсы үлгіні көрсе де, оған еліктемейді.

Образдар мен теңеулер

Мақал екі етістікке құрылған: «жиренбей» мен «үйренбейді». Жирену — жай ұнатпау емес, тәнмен сезілетін жиіркеніш, лас нәрседен қол тартқандай күй. Халық жамандыққа деген көзқарасты осындай күшті сөзбен береді: жаманды тек біліп қою аз, одан жаның түршіксін. Екі жолдың соңындағы «-бей» мен «-бейді» үндесіп, мақалды есте сақтауды жеңілдетеді. Жаман мен жақсы қатар қойылып, бірінен бас тарту екіншісіне жол ашатыны көрсетіледі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды көбіне үлкендер жастарға ақыл ретінде айтады, әсіресе бала жаман ортаға үйреніп, оны ерсі көрмей бастағанда. Кейде адам өз басынан өткен сабақты осы сөзбен түйіндейді: жаманның салдарын көріп барып түзелгенін мойындайды. Біреуді сөгу үшін емес, ойландыру үшін айтылады. Мысалы: «Темекі иісінен жиренбей, оны тастай алмайсың. Адам жаманнан жиренбей, жақсыны үйренбейді».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда атасы немересіне көршінің мас күйде даурыққанын көрсетіп, «осыны көрдің бе, жаманнан жиренбей жақсыны үйренбейсің» дейді.
— Мектепте сынып жетекшісі біреуді мазақтаудың сырттай қандай ұсқынсыз көрінетінін түсіндіріп, бұл мақалды тақтаға жазады.
— Отбасында інісі ағасының карта ойнап, бар ақшасын ұтылғанын көріп, өзі ондай ойынға ешқашан жоламауға бекінеді.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Адам жаманнан жиренбей, Жақсыны үйренбейді. — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Adam jamannan jırenbeı,
Jaqsyny úırenbeıdi.