Адаспаймын деген ерді,
Қараңғы түн, қалың тұман адастырады.

Негізгі мағынасы

Мен адаспаймын деп кеуде соққан ерді де қараңғы түн мен қалың тұман адастырады. Мақал асқақ сенім мен тәжірибенің де шегі барын айтады: жағдай күштірек болғанда ең шебер жолбасшы да жаңылады. Сондықтан өзіне тым сенбей, сақтық жасау керегін ескертеді. Сонымен бірге адасқан адамды тым кінәлай бермеу керегін де аңғартады: қараңғы түнде кім де болса қателеседі.

Образдар мен теңеулер

Далада жолаушы күндіз жер бедеріне, түнде жұлдызға қарап бағыт ұстайды. Қараңғы, бұлтты түн жұлдызды, қалың тұман жердің белгісін жасырады, сонда екі бағдар бірдей жоғалады. Түн мен тұманның қатар аталуы екі қатерді қосып, жағдайдың ауырлығын күшейтеді. «Адаспаймын деген» тіркесі менмендікті сипаттайды, ал мақалдың соңындағы «адастырады» сол сөзді иесіне қайтарады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды тым өзіне сенімді, ескертуге құлақ аспайтын адамға үлкендер айтады. Тәжірибелі адам қателескенде оны ақтау, жұбату үшін де қолданылады. Мысқылдап, сәтсіздікке ұшыраған адамның жарасына тұз сеппеу керек. Мысалы, борандатып тұрғанда жолға шықпақ болып, жолды жатқа білемін деген ұлына әкесі: «Адаспаймын деген ерді қараңғы түн, қалың тұман адастырады», — деп тоқтатады.

Қолданылу жағдаяттары

— Жиырма жыл мал баққан шопан боранда қорасын таппай, таңға дейін далада қалады. Ертеңіне ауыл адамдары оны кінәламай, осы мақалды айтады.
— Шахмат турнирінде ешкімге жеңілмей жүрген чемпион жас ойыншыға ұтылады. Жаттықтырушы оған басу айтып, мақалды еске салады.