«Ажал ақымақ үшін алтау, ақылдыға біреу.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірдегі қауіпті, қиындықты, өлім қатерін әр адам әрқалай қабылдайтынын меңзейді. Тура мағынасында «ақымақ үшін ажал алтау» деуі — аңғал, ойсыз адамға қауіп көп, ол өзін өзі әлденеше рет қатерге итермелейді деген ой. Астарлы мағынасы — ақылсыз кісі сақтық жасамайды, сондықтан бір ғана қатердің өзі оған бірнеше есе болып көрінеді, ал ақылды адам қауіптің алдын алып, сабырмен әрекет еткендіктен, бір-ақ рет кездесетін сынақты да жеңіл өткереді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ажал» — тек өлім емес, жалпы қауіп, опық жеу, үлкен зиян ұғымының бейнесі. «Алтау» мен «біреу» саны салыстыру үшін алынған: ақымаққа қауіп көп, ақылдыға қауіп аз деген ойды әсірелей түсіреді. Бұл жерде сан нақты есеп емес, адамның мінезіне қарай қауіптің ауыр-жеңіл қабылданатынын білдіретін көркем тәсіл.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жолда ережені сақтамаған, қауіпті істі ойланбай жасайтын адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, телефонға қарап көше кесіп өткен адам бір-ақ сәтте апатқа ұшырауы мүмкін, ал сақ адам мұндай қатерден алдын ала қорғанады. Мақалдың өнегесі — ақыл мен сақтық адамды талай бәледен құтқарады.
aqyldyǵa bireý.