Ажал ақымақ үшін алтау,
ақылдыға біреу.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірдегі қауіпті, қиындықты, өлім қатерін әр адам әрқалай қабылдайтынын меңзейді. Тура мағынасында «ақымақ үшін ажал алтау» деуі — аңғал, ойсыз адамға қауіп көп, ол өзін өзі әлденеше рет қатерге итермелейді деген ой. Астарлы мағынасы — ақылсыз кісі сақтық жасамайды, сондықтан бір ғана қатердің өзі оған бірнеше есе болып көрінеді, ал ақылды адам қауіптің алдын алып, сабырмен әрекет еткендіктен, бір-ақ рет кездесетін сынақты да жеңіл өткереді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ажал» — тек өлім емес, жалпы қауіп, опық жеу, үлкен зиян ұғымының бейнесі. «Алтау» мен «біреу» саны салыстыру үшін алынған: ақымаққа қауіп көп, ақылдыға қауіп аз деген ойды әсірелей түсіреді. Бұл жерде сан нақты есеп емес, адамның мінезіне қарай қауіптің ауыр-жеңіл қабылданатынын білдіретін көркем тәсіл.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жолда ережені сақтамаған, қауіпті істі ойланбай жасайтын адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, телефонға қарап көше кесіп өткен адам бір-ақ сәтте апатқа ұшырауы мүмкін, ал сақ адам мұндай қатерден алдын ала қорғанады. Мақалдың өнегесі — ақыл мен сақтық адамды талай бәледен құтқарады.
aqyldyǵa bireý.