Азаматтың бір ажары - кеңдігі.
«Азаматтың бір ажары - кеңдігі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Азаматты көркейтетін, оған ажар беретін қасиеттің бірі — кеңдік. Кең адам — пейілі кең, жомарт, кешірімді, өзгенің қатесіне ұсақ кек сақтамайтын, жақсылығын бөлісе білетін адам. Мақал ер көркін сырт келбеттен емес, жан кеңдігінен іздейді. Бір ажары дегені бұл жалғыз қасиет емес екенін, бірақ ең көрнекті белгілердің бірі екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Ажар — бет-әлпеттің көркі, жүздің нұры. Әдетте ажар сұлу әйелге, жас адамға айтылады, ал мақал осы сөзді азаматқа телиді де, оның көркін мінезден табады. Кеңдік бейнесі қазақ тұрмысында кең дастарқан, кең пейіл деген тіркестерде кездеседі: бәрі де жомарттық пен қонақжайлықтың белгісі. Тарлық керісінше сараңдықты, іші тарлықты білдіреді. Сызықшамен жасалған теңдеу мақалды анықтама сияқты нақтылайды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жомарт, кешірімді адамды мақтағанда немесе ұсақ ренішке бола ұрыс шығарған адамға ескерту ретінде айтылады. Мысалы: «Інісінің қарызын кешіріп, тағы көмектесті. Азаматтың бір ажары - кеңдігі деген осы». Ысырапшылдықты, қолындағыны шашып-төгуді мақтау үшін айту мақал мағынасына сай келмейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда көрші ауылдан шақырусыз келген қонақтарды үй иесі төрге шығарғанда, ақсақал мақалды айтып риза болады.
— Футбол ойынында қарсыласының дөрекілігін кешіріп, қол алысқан капитанды жаттықтырушы мақалмен мақтайды.