Өсиет туралы 1656
Өсиет туралы мақал-мәтелдер ақыл, тәрбие, өмірлік сабақ пен адамгершілік құндылықтарды қысқа да нұсқа жеткізеді.
1656
Мақал-мәтел
560K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда әр…
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке…
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер сен…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Ит үреді, керуен көшеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ит қанша үрсе де, керуен өз жолымен жүре береді. Астарлы мағынасы…
Болар бала - боғынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы…
Ер мойнында қыл арқан шірімейді.
Негізгі мағынасы «Ер мойнында қыл арқан шірімейді» деген мақал ер адамның жауапкершілігі мен намысы ауыр жүк көтерсе де…
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
Негізгі мағынасы Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін…
Уақыттың бос өткені - өмірдің бос кеткені.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың қадірін білудің өмірдегі ең маңызды істердің бірі екенін айтады. Тура мағынасында…
Отызында орда бұзбаған,
Қырқында қамал бұзбас.
Қырқында қамал бұзбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең өнімді, қайратты шағы — жастық пен кемелдік кезеңін меңзейді. Отыз жасқа келгенде…
0, Құдайым, бала бер,
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам баласын Құдайдан тілегенде, тек ұрпақ беруді емес, оған ақыл, сана…
Әрлі болғанша, арлы бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңызды…
Дария жанынан құдық қазба.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында дарияның дәл қасынан құдық қазудың қажетсіз екенін айтады: су бар жерде…
Уақыт - қадірін білгенге қазына,
Білмегенге быламық.
Білмегенге быламық.
Негізгі мағынасы Уақыттың қадірін түсінген адам оны бағалы қазынадай көреді, өйткені әр сәтті тиімді пайдалану өмірде…
Ештен кеш жақсы.
Негізгі мағынасы «Ештен кеш жақсы» деген мақал қандай істі болса да, мүлде қолға алмағаннан гөрі кейін болса да…
Өнерлі жігіт өрде озар,
Өнерсіз жігіт жер соғар.
Өнерсіз жігіт жер соғар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өнері бар жігіт биікке шығып, алға озады, ал өнері жоқ жігіт төмен қалып…
Жеті рет өлшеп, бір рет кес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кез келген істі асықпай, ойланып, алдын ала тексеріп барып орындауы керек екенін…
Өнерді үйрен, үйрен де жирен.
Негізгі мағынасы Өнерді үйрену керек, бірақ оны жай қайталап қоймай, оның шын қадірін түсініп, жаманнан жиреніп…
Ұқыптының тоны тозбас,
Ұқыпсыздың ісі оңбас.
Ұқыпсыздың ісі оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұқыптылық пен салақтықтың айырмасын көрсетеді. Ұқыпты адам затын да, уақытын да, ісін де…
Қазан аузы жоғары.
Негізгі мағынасы «Қазан аузы жоғары» деген мақал тура мағынасында қазанды отқа қойғанда оның аузы жоғары тұратынын…
Қалыңсыз қыз болса да
Кәдесіз қыз болмайды.
Кәдесіз қыз болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қалыңмал сұралмаса да, қызды ешбір кәде-сый, жөн-жоралғысыз ұзатуға…
Ырылдарсың қаппассың,
Менен жақсы таппассың.
Менен жақсы таппассың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай кекесін не ескерту сияқты айтылғанымен, астарында адамның өз қадірін өзі білетіні…
Сын түзелмей, мін түзелмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсенің сынған, бұзылған жерін түземей, оны толық қалпына келтіру…
Өлі риза болмай, тірі байымайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өлген адамның аруағын разы етпей, тірілердің берекесі толық болмайды…
Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
Ар, ұят керек әр уақытта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың ең басты міндеті — адамды дұрыс жолда ұстап, ар-ұятын қорғау екенін айтады. Яғни…
Адам бір-біріне қонақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам бұл дүниеде мәңгі тұрмайды, әркімнің өмірі уақытша, өткінші. Астарлы…
Адам үш күннен кейін көрге де үйренеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының кез келген ауыр жағдайға да бірте-бірте үйреніп кететінін білдіреді. Тура…
Адамның көңілі бір атым насыбайдан қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көңілі кейде өте ұсақ, болмашы нәрседен-ақ суып қалатынын білдіреді. Тура…
Күннің жаманы кетер,
Адамның жаманы кетпес.
Адамның жаманы кетпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күннің жаман кезі, яғни бұлтты, суық, қолайсыз сәті өтіп кетеді. Ал…
Көзің ауырса , қолыңды тый ,
Ішің ауырса ,аузыңды тый .
Ішің ауырса ,аузыңды тый .
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз денсаулығын сақтауды, артық қимыл мен артық ас-ішуден тыйылуды ескертеді. Тура…
Қадіріңді білмегенге қадіріңді кетірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз қадір-қасиетін, ар-намысын бәрінен жоғары қоюы керек дегенді білдіреді. Тура…
Жаста оқыған оқуың -
тасқа жазғанмен бірдей;
Қартайғанда оқыған оқуың -
мұзға жазғанмен бірдей.
тасқа жазғанмен бірдей;
Қартайғанда оқыған оқуың -
мұзға жазғанмен бірдей.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімді жастайынан меңгерудің маңызын айтады. Жас кезде оқыған нәрсе берік сақталып, санаға…
Кешегі күннен алыс жоқ,
Ертеңгі күннен жақын жоқ.
Ертеңгі күннен жақын жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың адам қолынан қашып құтылмайтын шындығын білдіреді. Кеше өтіп кетті, сондықтан ол…
Жол болмайды асусыз,
Той болмайды шашусыз.
Той болмайды шашусыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жолдың өзі асу-тасусыз, қиын өткелсіз болмайды; той да шашу шашпай, қуаныш…
Сөйлей-сөйлей шешен,
Көре-көре көсем боласың.
Көре-көре көсем боласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам көп сөйлеп, көп тыңдап, көп көріп, өмір тәжірибесін жинақтаған сайын…
Аруақ аттаған оңбайды.
Негізгі мағынасы «Аруақ аттаған оңбайды» деген мақал ата-баба рухын, өткеннің аманатын, елдің киесін сыйламаған адам…
Жыламаған балаға емшек бермейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылап, белгі бермеген балаға анасы емшек бермейді. Астарлы мағынасы…
Жақсылық зая кетпейді,
Жамандық пайда етпейді.
Жамандық пайда етпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жасалған жақсы іс босқа кетпейді, ал жаман іс ешқашан шын пайда…
Жақсыдан жаман туады,
Бір аяқ асқа алғысыз.
Жаманнан жақсы туады,
Адам айтса нанғысыз.
Бір аяқ асқа алғысыз.
Жаманнан жақсы туады,
Адам айтса нанғысыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тектілігі мен тәрбиесі бір ғана туған әке-шешеге қарап толық өлшенбейтінін…
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда әр…
Талапты бала талпынған құстай,
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Құмары қанбас биікке ұшпай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал талапты, ынталы баланың табиғатын суреттейді. Тура мағынасында құс қанат қағып, биікке…
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер сен…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
«Өсиет туралы» мақал-мәтелдер — ата-бабадан қалған ақыл-кеңес, дұрыс жолға бастайтын тағылым. Бұл санаттағы нақыл сөздер адамгершілік, адалдық, жауапкершілік, сабыр мен еңбек секілді қасиеттерді дәріптеп, өмірде дұрыс шешім қабылдауға бағыт береді.
Өсиетке құрылған мақалдар үлкеннің сөзін тыңдау, ұрпаққа өнеге қалдыру, жақсы мінез қалыптастыру сияқты тәрбиелік мәнімен құнды. Мұндағы даналық ойлар отбасы тәлімінде де, күнделікті қарым-қатынаста да қолдануға ыңғайлы, себебі олар қысқа болса да терең мағына береді.
Өсиетке құрылған мақалдар үлкеннің сөзін тыңдау, ұрпаққа өнеге қалдыру, жақсы мінез қалыптастыру сияқты тәрбиелік мәнімен құнды. Мұндағы даналық ойлар отбасы тәлімінде де, күнделікті қарым-қатынаста да қолдануға ыңғайлы, себебі олар қысқа болса да терең мағына береді.