«Адамның сырты алдамшы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Адамның сырты, яғни киімі, келбеті, жүріс-тұрысы, жылы жымиысы оның шын болмысын көрсете бермейді. Ұқыпты киінген, сыпайы сөйлейтін кісінің ниеті жаман болуы мүмкін; керісінше, қарапайым көрінген адам кең пейілді, адал болып шығады. Мақал бір көргеннен үкім шығаруды тоқтатады: адамды тану үшін уақыт керек, ісін көріп, бірге жүріп сынау керек. Мұнда сырттың өзі алдайтыны да, кейбір адамдардың көзге жақсы көріну үшін әдейі сыртын түзейтіні де қамтылған.
Образдар мен теңеулер
Алдамшы — көзді алдайтын, сенгенді тұзаққа түсіретін нәрсе. Қазақ тілінде бұл сөз сағым туралы да айтылады: шөлде алыстан көрінген көл жақындаса жоқ болып шығады. Адамның сырты да сондай: алыстан тартымды, жақын келсең басқаша. Мақал үш-ақ сөзден тұрады, сондықтан оны ереже сияқты айтуға ыңғайлы. Сырт пен іш — қазақ ойлауында ұдайы қарсы қойылатын жұп: «сырты бүтін, іші түтін» дегендей, көзге көрінетін мен көрінбейтіннің арасы алшақ болуы мүмкін.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал алданып қалған адамды жұбатқанда немесе біреу бейтаныс кісіге бірден сеніп кеткелі тұрғанда ескерту ретінде айтылады. Интонациясы көбіне байсалды, кейде өкінішті. Біреуді көзінше айыптау үшін емес, сақтыққа шақыру үшін қолданылады. Мысалы: «Кешегі жігіт көрікті, сөзі майдай еді, қарызды алып жоқ болды. Адамның сырты алдамшы ғой».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда көрші әйел сыпайы көрінген қонақтың кеткен соң жалған сөз таратқанын біліп, бұл мақалды айтады.
— Жолда сырты сұсты көрінген жүргізуші адасқан жолаушыны тегін ауылына дейін жеткізіп салады.
— Спорт жарысында ең әлсіз көрінген бала финалда бәрін басып озып, жаттықтырушы күліп осы сөзді айтады.