Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Аш иттің артын сұқ ит жалайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аш иттің артынан екінші ит келіп жалап кетеді. Астарлы мағынасы: жоқшыл...
Есепсіз дүние жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Есепсіз дүние жоқ» деген мақал өмірде бәрінің өз өлшемі, өз тәртібі бар екенін білдіреді. Тура ма...
Байдан жұғар, балдан тамар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адамның қасында жүргенде, одан бірдеңе жұғуы мүмкін, ал балдан тамш...
Қасқыр қарызын терісімен өтейді.
**Негізгі мағынасы** Қасқыр қарызын терісімен өтейді деген мақалдың тура мағынасы — қасқыр біреуге зиян келтірсе, ақыры...
Қуды қу табады, шұқанақты су табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қулығы бар адам өзіне лайық айлакерді жолықтырады, ал шұңқыр, ойыс жерг...
Арық малды асырасаң,
Аузы-мұрныңды май етеді;
Жаман адамды асырасаң,
Аузы-мұрныңды қан етеді.
Аузы-мұрныңды май етеді;
Жаман адамды асырасаң,
Аузы-мұрныңды қан етеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: арық малға күтім жасап, жем-шөбін берсең, ол семіріп, пайдаға жарайды;...
Жуас түйе жүндеуге жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша жуас, момын түйені жүндеуге, яғни ұстап жұмыс істеуге ыңғайлы. А...
Қара суды теріс ағызған.
**Негізгі мағынасы** «Қара суды теріс ағызған» деген мақал бір істі әдеттегі жолынан бөлек, дұрыс емес бағытқа бұруды б...
Темір сырын отта танытады,
Адам сырын жоқта танытады.
Адам сырын жоқта танытады.
**Негізгі мағынасы** Темірдің шын сапасы мен беріктігі отқа салғанда білінетіні сияқты, адамның да шын мінезі, төзімі, і...
Молдалының тілі - сының,
Төрелінің тізі - сынық.
Төрелінің тізі - сынық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қоғамдағы екі түрлі топтың мінезін астарлап көрсетеді. Біріншісі — молда, яғни діндар ада...
Жігіттің түсін айтпа, ісін айт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шын бағасы сыртқы көрінісінде, сөзі мен уәдесінде емес, нақты ісінде екенін айтад...
Ақыл - ар-ұяттың күзетшісі.
**Негізгі мағынасы** Ақыл адамды дұрыс жолға бағыттап, ар-ұятын сақтап тұратын ішкі қорған сияқты. Тура мағынасында күзе...
Заһар тілден шықса,
Кәпір діннен шығады.
Кәпір діннен шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің өте қауіпті, ауыр салдарын ескертеді. Тура мағынада удай ащы тілден шыққан сөз ада...
Бармын деп мақтанба,
Жоқпын деп қорланба.
Жоқпын деп қорланба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға екі шектен де сақ болуды үйретеді. «Бармын деп мақтанба» дегені — бар дәулетке, ба...
Қылышты қорқақты
Сойылды батыл соғады.
Сойылды батыл соғады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қорқақ адам қылыш сияқты қауіпті, алыстан әсер ететін қарудан именеді...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.