Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
794.3K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Көргеннен көрмегенің көп,
Білгеннен білмегенің көп.
Білгеннен білмегенің көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қанша көп көріп, қанша көп үйрендім десе де, әлі де білмейтіні көргенінен де, білген...
Үлкенді сыйлау - кісілік.
**Негізгі мағынасы** «Үлкенді сыйлау - кісілік» деген мақалдың тура мағынасы — жасы үлкен адамға құрмет көрсету. Астарл...
Жалмауызға да жан керек.
**Негізгі мағынасы** «Жалмауызға да жан керек» деген мақалдың тура мағынасы — тіпті жауыз, қатігез, адамға зиян келтіре...
Баста ми болмаса,
Екі аяққа күш түседі.
Екі аяққа күш түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ойы мен ақылы дұрыс болмаса, істің бәрі дене күшімен, бос әуремен шешіледі деген...
Ой түбі - алтын, ойын түбі - от.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ойлап, ақылға салып істеген істің соңы пайдалы, берекелі болатынын білдіреді. «Ой түбі —...
Мың адам салған көпірді бір адам бұзады,
Бір адамның жаққан отына мың адам жылынады.
Бір адамның жаққан отына мың адам жылынады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам еңбегінің, бірлікпен жасалған істің қаншалықты қымбат екенін көрсетеді. Тура мағынас...
Жанашыры жоқ адам
Жал-құйрықсыз атпен тең.
Жал-құйрықсыз атпен тең.
**Негізгі мағынасы** Жанашыры жоқ адам тірегі, қорғаны, дем берер адамы жоқ кісі дегенді білдіреді. Мұндай адам өмірдің...
Тойда тоқал тыйылады,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — той-думанда, көпшілік жиналған жерде орынсыз қылыққа, артық сөзге, ұят...
Ішімдегінің бәрі тілімде,
Тілімдегінің бәрі түрімде.
Тілімдегінің бәрі түрімде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі сыры, ойы, сезімі мен ниеті сыртқы бейнесінен, сөйлеген сөзінен көрінетінін...
Есеп білмеген - есек.
**Негізгі мағынасы** Есеп-қисапты, санауды, мөлшерді білмеген адам өмірде көп қателеседі, ісін дұрыс жоспарлай алмайды...
Жастың тілегі, қарттың батасы қабыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жас адамның арманы мен талап-талпынысы, ал үлкеннің ақ батасы мен тілегі Алланың құзырынд...
Аздың азаншысы болғанша,
Көптің қазаншысы бол.
Көптің қазаншысы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аз ғана адамның басшысы, маңайын жүргізген жетекшісі болғаннан гөрі, кө...
Саялы адам сағынды сындырмас.
**Негізгі мағынасы** «Саялы адам сағынды сындырмас» деген мақалдың тура мағынасы — саясы, көлеңкесі бар ағаштай, панасы...
Ұлы атаның ері,
Екі көзінің бірі.
Екі көзінің бірі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ата-бабаның ер намысын, ұрпақтың сол абыройды жалғау міндетін білдіреді. Тура мағынада «ұ...
Піскен астың күйігі жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: піскен ас тым ыстық болса, ауызды күйдіреді, яғни асығыс жеп, опық жеп...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.