Жаманды жанға санама,
Есекті малға санама.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мен заттың, құнды мен құнсыздың ара жігін ажыратуға үйретеді. Жаман адамды жанға теңеп, қадірлі дос, сенімді серік санама деген ой жатыр. Яғни, сыртқы түрі немесе сөзге шешендігі үшін біреуге арқа сүйеуге болмайды; адамның шын бағасы оның мінезі, ісі, адалдығы арқылы білінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жан» — ең жақын, ең сенімді, қадірлі адам деген ұғымды білдіреді. Ал «есек» — мінезі қырсық, пайдасы аз, шаруашылыққа лайықты болғанымен, малдың төресі саналмайтын бейне ретінде алынған. Осы салыстыру арқылы мақал жаманның орнын биіктетпе, орынсыз бағалама деген астарлы ой айтады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды достықта, жұмыста, орта таңдауда қолдануға болады. Мысалы, әлеуметтік желіде немесе қызметте өзін жақсы көрсеткен адамды бірден сенімді серік деп қабылдамай, оның нақты ісіне қарау керек. Бір адам уәдеге берік болмай, сенімді жоғалтса, оған үлкен міндетті тапсыра салу дұрыс емес. Мақал ақылды таңдауға, адамды ісімен тануға шақырады.
Esekti malǵa sanama.