Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
794.4K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Ақымаққа арнап заң жазылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы толмаған, пайымсыз адамға арнап арнайы ереже, тәртіп ойлап табу...
Есептемегенге бәрі түгел.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам бір нәрсені санап, есептеп отырмаса, оған бәрі түгел, бәрі жеткіл...
Жатқан жыланның құйрығын баспа.
**Негізгі мағынасы** «Жатқан жыланның құйрығын баспа» деген мақал сақ бол, өзіңе зиян келтіретін іске орынсыз араласпа...
Ер жігіт сегіз қырлы, бір сырлы
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің бір ғана іске емес, бірнеше өнер мен қабілетке ие болуын дәріптейді. Тура ма...
Білімі жоқ ұл - жұпары жоқ гүл.
**Негізгі мағынасы** Білімсіз адам, әсіресе жас ұрпақ, сырттай көрікті болғанымен, ішкі мәні кем болады деген ой айтылад...
Қасыңда қара көп болса,
Нөкер емей, немене?
Шөлдегенде ішкен су
Шекер емей, немене?
Ат жалынан тапқан мал,
Бекер емей, немене?
Нөкер емей, немене?
Шөлдегенде ішкен су
Шекер емей, немене?
Ат жалынан тапқан мал,
Бекер емей, немене?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — адамға жақын жүрген көпшілік, қиын сәтте келген көмек пен еңбекпен табылған ы...
Жаманға сырыңды айтпа,
Сырыңды айтсаң да, шыныңды айтпа.
Сырыңды айтсаң да, шыныңды айтпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз құпиясын кез келген жанға аша бермеуді ескертеді. Тура мағынасында: жаман ниетт...
Арғымақ аттың құйрығы
әрі жібек, әрі қыл.
Ер жігіттің белгісі
әрі мырза, әрі құл.
әрі жібек, әрі қыл.
Ер жігіттің белгісі
әрі мырза, әрі құл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің мінезі қос қырлы болуға тиіс екенін айтады. Бір жағынан, ол мырза, жомарт, ке...
Тез қасында қисық ағаш жатпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тездің жанында жатқан ағаш уақыт өте қызуға, қысымға ұшырап, иіліп не қ...
Аш иттің артын сұқ ит жалайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аш иттің артынан екінші ит келіп жалап кетеді. Астарлы мағынасы: жоқшыл...
Өткір пышақ жанға керек, қынға қас,
Өткір сөз дауға керек, жанға қас.
Өткір сөз дауға керек, жанға қас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, өткір пышақ кәдеге жарайды, бірақ қынға салуға қолайсыз; ал өтк...
Ұры - бір түнде бай, бір түнде кедей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұрлықпен келген байлықтың баянсыз екенін айтады. Тура мағынасында ұры бір түнде көп дүние...
Сыртын көріп, ішінен түңілме,
Қарасын көріп, күшінен түңілме.
Қарасын көріп, күшінен түңілме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрінісіне қарап бірден бағалама, ішкі болмысын да, шын қабілетін де білмей...
Сұрап алған аурудың емі табылмас.
**Негізгі мағынасы** Сұрап алған аурудың емі табылмас дегені — өз еркімен, саналы түрде сұрап алған, өзіне өзі жүктеп ал...
Заманың қалай болса,
Бөркіңді солай ки.
Бөркіңді солай ки.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде заманның ағымына, жағдайдың өзгерісіне икемделе біл дегенді білдіреді. Тура мағын...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.