Жаман жақыннан алыс артық,
Атасы басқа арыс артық.
«Жаман жақыннан алыс артық, Атасы басқа арыс артық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Пейілі жаман туыстан гөрі алыс, бөтен адам артық, тіпті атасы басқа, мүлде өзге рудың адамы жақсырақ. Мақал қан жақындығын жалғыз өлшем етпейді: жақын болса да зиян келтіретін, күндейтін, арандататын кісіден бөтен, бірақ адал адам пайдалы. Туыстықты жоққа шығармайды, бірақ туыс деп жаманның бәріне көне беру міндет емес екенін айтады.
Образдар мен теңеулер
Жақын мен алыс — кеңістік бейнесі арқылы туыстық өлшенеді: жақын — қандас, алыс — бөтен. Арыс — қазақтың ру-тайпа жүйесіндегі ірі бөлік, бір атадан тараған үлкен әулет. Атасы басқа арыс дегені — шежіреде тамыры бөлек, туыстық жібі жоқ жұрт. Қазақ үшін шежіре, жеті ата үлкен мән алған, сондықтан атасы басқаны артық санау батыл тұжырым, мақалдың өткірлігі де осында. Екі жол да артық сөзімен аяқталып, ұйқас пен ырғақ береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Туысынан опасыздық көріп, бөтен адамнан қамқорлық тапқан адамның тұжырымы ретінде айтылады. Мысалы: «Бауырым алдап кетті, ал басқа рудың жігіті ісімді жөндеп берді. Жаман жақыннан алыс артық деген осы». Ру-руға бөлінуді қолдау үшін емес, керісінше адамды руына емес, ісіне қарап бағалау керегін айту үшін ыңғайлы. Жалпы туыстарды мұқату үшін қолдану орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Базарда ағасы сапасыз тауар өткізіп, бөтен саудагер шынын айтқанда, сатып алушы мақалды күбірлейді.
— Ауылдағы асқа келгендер жер дауында туыс емес көршінің әділ куә болып, ағайынның теріс сөйлегенін әңгімелейді.
Atasy basqa arys artyq.