Жаманға ақыл айтсаң, алдайды дер,
Жаман атпен су кешсе, жалдайды дер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман мінезді, қулыққа бейім адамға қанша дұрыс сөз айтсаң да, оны теріс қабылдап, өз пайдасына бұрып жіберетінін білдіреді. «Алдайды дер» деуі — ондай адам ақиқатты мойындамай, өзгеге күдікпен қарап, өзі де алдауға жақын тұратынын көрсетеді. Ал «Жаман атпен су кешсе, жалдайды дер» дегені — жаман атқа, яғни сенімсіз адамға сеніп іс тапсырсаң, ол міндетті түрде пайда іздеп, еңбегін ақыға ғана бағалайды деген астарлы ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаман» сөзі тек бір адамның кемшілігі емес, тұтас мінездің бұзылғанын аңғартады. «Ақыл айту» — тәрбиелеу, жөн көрсету. «Су кешу» — ауыр, қиын істі бірге атқару деген бейне. «Жалдайды» сөзі істі шын көңілмен емес, тек пайда үшін істейтін адамды меңзейді. Яғни мақал адамды ісіне, ниетіне қарап тану керегін ескертеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, сенімсіз қызметкерге жауапты тапсырма берсең, ол оны дұрыс орындамай, кейін өз пайдасын ғана ойлауы мүмкін. Сондықтан адам таңдауда, іс сеніп тапсыруда сақ болу керек. Мақалдың тәрбиелік мәні — әркімді сөзіне емес, ісіне қарап бағалау.
Jaman atpen sý keshse, jaldaıdy der.