Жаман деген атпен жасағанша,
Жақсы деген атпен жаныңды қи.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ең басты байлығы — абыройы мен жақсы аты екенін айтады. Тура мағынасында, жаман атқа қалудан гөрі, жақсы атқа лайық болып, қажет болса жанын да қиюға дайын бол деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — адам ар-ұятын, намысын, адал бейнесін бәрінен жоғары қоюы керек. Жалғандыққа, ұятсыз іске бармай, ел алдында таза болу — нағыз адамдық қасиет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаман деген ат» — адамның ел ішіндегі абыройсыз, қарабет аты. Ал «жақсы деген ат» — сый-құрмет, таза бедел, адалдықтың белгісі. «Жаныңды қи» деген тіркес өмірді емес, арды бірінші орынға қоюды бейнелейді. Бұл әсіресе намыс пен қадірдің өлшемін күшейтіп көрсететін әсерлі теңеу.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға адал болуды, уәдеге берік жүруді, ісінде ұқыпты болуды ескертеді. Мысалы, бір адам жұмыс орнында өтірік есеп бермей, шындықты айтып, керек болса соның кесірінен қиындық көрсе де, беделін сақтап қалады. Мұндайда жақсы атын жоғалтпайды, ал сол абырой кейінгі өміріне де пайдасын тигізеді.
Jaqsy degen atpen janyńdy qı.