Жаманға жалынба, адамға табынба.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды жөнсіз қорланбауға, өз қадірін түсірмеуге үндейді. «Жаманға жалынба» дегені — ниеті бұзық, пейілі тар, қадірсіз адамнан қайыр күтпе, оның алдында еңкеймей, абыройыңды сақта деген сөз. «Адамға табынба» дегені — тірі пендені құдайдай көріп, орынсыз бас име, шамадан тыс тәуелді болма деген астарлы ескерту. Мақал кісілік пен намысты жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жалыну» — біреудің алдында жалбақтау, жоқшылық не мұқтаждық себебінен өз қадірін төмендету. Ал «табыну» — тек діндік мағына емес, адамды асыра дәріптеп, соған соқыр сенім арту. Халық бұл екі сөз арқылы әлсіздік пен орынсыз бас июді сынға алған. Яғни, адам өз мінезін берік ұстап, кімге де болса шектен тыс илікпеуі керек.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің ықпалында кетіп, ар-ұятын жоғалтпа деген мағынада жиі қолданылады. Мысалы, жұмыс орнында басшың әділетсіз болса да, тек жұмысымды алып қалады деп үндемей жүре беру — «жалынудың» бір түрі. Ал дұрыс шешім — өз құқығыңды сабырмен қорғап, кісілігіңді сақтап сөйлеу.