Жаманды жаман дей берме,
Жасып кетер.
Жақсыны жақсы дей берме,
Тасып кетер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға сөзді орынсыз айта бермеуді, біреуді бетіне басып мақтап не даттауда абай болуды ескертеді. Жаман адамды қайта-қайта «жаман» дей берсең, ол түңіліп, жігері құм болып, өзін ақтауға да, түзелуге де ниеті азаюы мүмкін. Ал жақсы адамды тоқтаусыз «жақсы» деп көтермелесең, ол өз-өзіне масаттанып, тәкәппарланып, шектен шығып кетуі ықтимал. Яғни мақалдың астарында адам мінезі сөзге де, көзқарасқа да тәуелді екені айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жасыу» — адамның сағы сынып, ішкі күшінен айырылу, қорлану күйі. «Тасу» — су секілді асып-төгілу емес, керісінше, мақтауға мастанып, өз деңгейінен жоғары көріну, паңдану деген ұғымды білдіреді. Халық жамандықты да, жақсылықты да сөз арқылы күшейтіп жіберуге болатынын осындай қысқа бейнемен жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе тәрбие мен қарым-қатынаста маңызды. Мысалы, мұғалім немесе ата-ана баланы бір қателігі үшін «сен жамансың» деп кемітпей, түзелу жолын көрсеткені дұрыс; ал жетістігін бағалағанда да «бәрін сен ғана білесің» деп шамадан тыс мақтамаған жөн. Өйткені әділ сөз адамды өсіреді, ал орынсыз сөз оны не жасытады, не тасытады.
Jasyp keter.
Jaqsyny jaqsy deı berme,
Tasyp keter.